TRUNG QUỐC VỚI VẤN ĐỀ CỨU TRỢ KHU VỰC ĐỒNG EURO

THÔNG TẤN XÃ VIỆT NAM
Tài liệu Tham khảo đặc biệt

Thứ bảy, ngày 5/11/2011

TTXVN (Angiê 2/11)

Nghi kỵ lẫn nhau

Theo tạp chí “Tin Trung Hoa”, cuộc khủng hoảng nợ châu Âu lúc này không còn là một vấn đề của riêng châu Âu nữa, mà cần được giải quyết ở cấp độ thế giới, đặc biệt phải có sự hợp tác “chân thành” giữa các nền kinh tế chính của thế giới. Tạp chí này còn cho rằng Nhóm G20 và Quỹ tiền tệ quốc tế có thể đóng vai trò hữu hiệu trong cuộc khủng hoảng nợ của châu Âu. Dưới đây là toàn văn bài viết “Cuộc khủng hoảng nợ châu Âu: Trung Quốc không thể đến cứu trợ trong bầu không khid nghi kỵ đối với mình” đăng trên tạp chí này.

Giám đốc Quỹ bình ổn tài chính châu Âu (EFSF), ông Klaus Regling, ngày 28/10/2011 đã đến Bắc Kinh để thảo luận với giới chức nước này về khả năng Trung Quốc đầu tư trong khuôn khổ mở rộng khả năng tài chính của quỹ. Sau cuộc họp thượng đỉnh vừa qua của Liên minh châu Âu, một kế hoạch chống khủng hoảng đã được thống nhất đưa ra để ổn định nền kinh tế châu Âu. Từ đó các nước thành viên Khu vực đồng euro (Eurozone) đưa ra sáng kiến chính trị để thuyết phục Trung Quốc đầu tư nhiều hơn nữa vào Liên minh châu Âu.

Tuy nhiên, lời đề nghị giúp đỡ của Liên minh châu Âu đã vấp phải làn sóng phê phán ở Pháp, thậm chí ở cả cấp độ châu Âu. Chủ tịch đảng Phong trào dân chủ, ông Fracois Beyrou, cho rằng cầu cứu đến Trung Quốc để hỗ trợ EFSF sẽ dẫn đến việc châu Âu “mất độc lập”. Theo ông Francois Hollande, Tổng thư ký Đảng Xã hội Pháp, ứng cử viên tổng thống, kế hoạch cứu trợ của châu Âu dựa trên sự “phụ thuộc vào cả Đức lẫn Trung Quốc”.

Quan điểm đó đã dẫn đến sự nghi ngại của giới lãnh đạo chính trị đối với Trung Quôc và một thái độ mà Trung Quốc không thể chấp nhận được. Hai tiếng “Trung Quốc” đã được chính trị hoá đáng kể trong thời gian gần đây, nhưng những trò chơi chính trị kiểu như vậy chỉ là vô ích và sẽ không giúp châu Âu chữa khỏi bệnh.

Trung Quốc cam kết đưa mối quan hệ hợp tác vùng có lợi với châu Âu đến chỗ thành công và đạt kết quả. Nhưng nếu “hệ thống đang hấp hối” – một thuật ngữ do bà Marine Le Pen (Chủ tịch đảng Mặt trận dân tộc theo xu hướng dân tộc chủ nghĩa ở Pháp – TTXVN) đưa ra – không muốn có một sự hợp tác như vậy, Trung Quốc có thể sẽ quyết định bảo đảm an toàn vốn của mình bằng cách đầu tư vào các thị trường khác trên thế giới có khả năng tạo ra nhiều lợi nhuận hơn là đầu tư vào thị trường nợ công châu Âu. Thự ra, trước thềm cuộc bầu cử tổng thống, đối với một số nhà lãnh đạo chính trị, phê phán Trung Quốc trở thành một cách làm thông dụng và có hiệu quả để tăng sự ủng hộ của dân chúng đối với mình. Nhưng nếu hợp tác giữa Trung Quốc và châu Âu chẳng may bị rối loạn thì chính nhân dân các nước châu Âu sẽ là những người bị mất.

Trung Quốc đã nhiều lần bày tỏ thiện chí đối với châu Âu cũng như ý muốn giúp đỡ châu lục này giữ gìn sự sống cho Eurozone, nhưng Trung Quốc chỉ có thể đến cứu châu Âu trong một bầu không khí tin tưởng. Trung Quốc sẽ không thể cam kết nhiều hơn nữa nếu những lời phê phán vô lý vẫn tiếp tục đầu độc mối quan hệ giữa hai bên.

Cũng như Tổng thống Pháp, Nicolas Sarkozy, Giám đốc EFSF, ông Klaus Regling, khi đến Bắc Kinh đã ca ngợi Trung Quốc như một người mua trái phiếu “tốt bụng và trung thực” của quỹ này. Nhưng lúc này, mọi khoản đầu tư vào châu Âu đều có rủi ro cao đối với Trung Quốc vì các chủ nợ tư nhân đã phải chịu thiệt hại lên tới 50% trong các khoản đầu tư của họ vào món nợ công của Hy Lạp.

Trung Quốc không giấu giếm mối quan tâm đối với một châu Âu ổn định và thịnh vượng. Trong kỷ nguyên toàn cầu hoá này, sự phát triển của Trung Quốc cũng như của châu Âu gắn bó chặt chẽ với nhau. Chính vì vậy mà Trung Quốc chân thành muốn giúp châu Âu. Nhưng ngược lại, các nước châu Âu được hưởng lợi nhuận cũng phải biết làm sao để người khác cũng có được lợi nhuận. Tinh thần “cả hai cùng được lợi” sẽ phải là cơ sở cho sự hợp tác giữa Trung Quốc và Liên minh châu Âu.

Hiện nay, cuộc khủng hoảng nợ châu Âu không còn là một vấn đề của riêng châu Âu nữa, mà phải được giải quyết ở cấp độ thế giới, và đặc biệt phải nhận được sự hợp tác chân thành giữa các nền kinh tế chính của thế giới. Nhóm G20 và Quỹ tiền tệ quốc tế có thể đóng vai trò bàn đạp hữu hiệu để giải quyết cuộc khủng hoảng nợ của châu Âu.

Theo kế hoạch chống khủng hoảng, EFSF, hiện mới có 440 tỷ euro vốn, sẽ phải tăng cường khả năng cho vay lên tới khoảng 1.000 tỷ euro. Theo yêu cầu của các nước châu Âu, Trung Quốc có thể mua trái phiếu của EFSF.

Điều rõ ràng là Trung Quốc muốn giúp đỡ châu Âu hơn nữa, nhưng Trung Quốc không thể một mình giải quyết vấn đề của các nước châu Âu nợ đầm đìa được, hơn nữa đó là vấn đề không phải do Trung Quốc gây ra. Trung Quốc cũng không thể một mình gánh chịu rủi ro khi đầu tư khoản tiền lớn vào châu Âu để giúp giải toả tình hình. Sự hỗ trợ quốc tế, cụ thể là của các nước nhóm BRICS (Braxin, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc và Nam Phi) được đưa ra thảo luận tại hội nghị thượng đỉnh của nhóm G20 trong các ngày 3 và 4/11/2011 tại Cannes (Pháp). Hơn nữa, Quỹ tiền tệ quốc tế cũng phải đóng vai trò xây dựng để giúp các nước châu Âu vượt qua được khó khăn tài chính hiện nay.

Tái khởi động nền kinh tế châu Âu là cần thiết để giải quyết cuộc khủng hoảng nợ châu Âu. Để có thể đạt được mục tiêu đó, các nước trên thế giới, đặc biệt là Trung Quốc và châu Âu, phải mở cửa rộng hơn nữa thị trường của mình để tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương hàng hoá, vốn, công nghệ và người lao động. Thừa nhận quy chế kinh tế thị trường đối với Trung Quốc có thể là một bước tiến thích hợp đối với châu Âu.

Bắc Kinh chưa giúp đã gây lo ngại

Từ cuối tháng 10/2011, người ta nói nhiều đến việc Trung Quốc có thể sẽ tham gia giải cứu Eurozone. Đối với ông Henri Guaino, cố vấn đặc biệt của Tổng thống Pháp, Nicolas Sarkozy, Trung Quốc có thể hỗ trợ mà không đòi hỏi một ưu đãi đối ứng nào. Nhưng đối với giới chuyên gia và chính giới ở Pháp cũng như ở châu Âu, sự việc lại được nhìn nhận dưới một góc độ khác, chuyên nghiệp hơn và ít màu sắc chính trị hơn.

Việc các nhà lãnh đạo châu Âu, theo cách nói của bà Claude Lely, chuyên gia phân tích của tạp chí “Phát thanh”, việc “khều chân” Trung Quốc để nước này đóng góp vào Quỹ bình ổn tài chính châu Âu (EFSFO) đã gây ra làn sóng tranh cãi ở châu Âu, đồng thời khiến Bắc Kinh phải suy nghĩ. Đặc biệt, sau khi các nhà lãnh đạo châu Âu thống nhất biện pháp để giải cứu Eurozone, sự tham gia của các nước lớn mới trỗi dậy như Trung Quốc vào việc thành lập một cơ chế đặc biệt trong (EFSF) là đề tài của mọi cuộc tranh luận. Khả năng Trung Quốc đầu tư mạnh tay vào châu Âu không được đón nhận nồng nhiệt ở Pháp.

Tổng thống Pháp, Nicolas Sarkozy, cho rằng độc lập của châu Âu nói chung, của Pháp nói riêng, sẽ không bị ảnh hưởng. Cố vấn đặc biệt của tổng thống, ông Henri Guaino, đánh giá sự đóng góp có thể có của Trung Quốc là “tích cực”. Theo ông, đó đúng hơn là một dấu hiệu tốt, là dấu hiệu cho thấy cả thế giới cảm thấy thực sự mình có liên quan và cả thế giới muốn tránh một thảm hoạ toàn cầu. Hơn nữa, ông Henri Guaino còn cho rằng Trung Quốc, nếu có đóng góp, sẽ không đòi hỏi phần đối ứng. Ông nói: “Vấn đề là không được thương lượng điều kiện đối ứng. Nếu Trung Quốc tham gia, đó là để góp vốn vào một quỹ sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc bình ổn toàn cầu”.

Nếu như cánh tả ở Pháp tìm cách giảm thiểu hậu quả mà sự hỗ trợ của Trung Quốc có thể mang lại, thì cánh hữu tở ra nghi ngại và lên án bước khởi đầu của sự phụ thuộc vào Bắc Kinh.

Chờ đợi ở Bắc Kinh

Nghị sĩ xã hội Michel Sapin sợ châu Âu sẽ “đến ăn xin” ở Trung Quốc và từ đó lâm vào thế yếu về ngoại giao. Ông Francois Hollande, Tổng thư ký Đảng Xã hội Pháp, ứng cử viên tổng thống, một mặt đồng ý với ý kiến cho rằng điều tồi tệ nhất đã tránh được sau khi có thoả thuận tăng cường năng lực cho EFSF, mặt khác đánh giá khả năng các nước ngoài Liên minh châu Âu tham gia nỗ lực cứu trợ là “rất đáng lo ngại” vì điều đó có nghĩa là một sự “phụ thuộc trên thực tế”. Đối với ông, một nước như Trung Quốc không thể giúp châu Âu mà không có điều kiện gì. Phái môi trường cũng nhìn nhận vấn đề bằng con mắt tiêu cực. Nghị sĩ châu Âu Daniel Cohn-Bendit, coi sự hỗ trợ vô điều kiện của Trung Quốc là “không bình thường”, còn châu Âu như vậy là tự trói chân tay mình và nhảy vào miệng các nước mới trỗi dậy. Bà Eva Joly, ứng cử viên tổng thống của EELV (Europe Ecologie Les Verts), gọi đó là bước khởi đầu của một vụ “bán dần từng phần châu Âu cho Trung Quốc”.

Giám đốc EFSF, ông Klaus Regling, cuối tháng 10/2011 đã đến Bắc Kinh. Ông nói đó là một chuyến thăm bình thường để tiến hành tham vấn sơ bộ và khẳng định trước báo giới sẽ không có một cuộc thương lượng nào với Trung Quốc. Nhưng rõ ràng mục đích là thảo luận về các điều khoản liên quan đến việc Trung Quốc tham gia cơ chế cứu trợ Eurozone. Tuy nhiên, chính quyền nước này vẫn chưa đưa ra một quyết định nào, trong khi mọi thứ đáng lẽ phải được quyết định rõ ràng trước khi diễn ra cuộc họp của nhóm G20 trong hai ngày 3 và 4/11/2011 tại Cannes (Pháp).

Điều được chờ đợi nhiều nhất trong chuyến thăm này là liệu Trung Quốc sẽ hứa hẹn đầu tư khoảng vài chục hay vài trăm tỷ euro vào EFSF. Về phần mình, các nhà lãnh đạo châu Âu quyết định gia tăng sức mạnh của cơ chế phòng chống khủng hoảng bằng cách cấp cho quỹ này 1.000 tỷ euro. Để tránh cuộc khủng hoảng nợ lây lan, Liên minh châu Âu đã quyết định cho phép các doanh nghiệp tư nhân và các nước mới trỗi dậy đầu tư vào EFSF. Đằng sau thoả thuận đó chính là ý đồ tìm kiếm sự đóng góp của Trung Quốc.

Bắc Kinh không nói không

Bằng chứng là Tổng thống Pháp, Nicolas Sarkozy, đã gọi điện cho Chủ tịch Trung Quốc, Hồ Cẩm Đào, ngay ngày hôm sua khi hội nghị cấp cao kết thúc tại Brucxen. Khó có thể biết được hai nhà lãnh đạo này nói gì với nhau, trong khi báo chí Trung Quốc chỉ cho biết nước này “hy vọng toàn bộ những biện pháp mới được đưa ra sẽ góp phần ổn định thị trường tài chính châu Âu”.

Chẳng lẽ Trung Quốc không quan tâm hay sao? Giới quan sát khẳng định là có nếu căn cứ vào các nguồn tin gần gũi với Bắc Kinh. Trung Quốc suy nghĩ về khả năng đầu tư “khoảng 50-100 tỷ USD” để hỗ trợ Eurozone. Cũng các nguồn tin đó nói thêm rằng nếu điều kiện mà Eurozone đặt ra là đủ có lợi thì “một cái gì đó cao hơn 100 tỷ USD không phải là không thể thực hiện được”.

Chính phủ Trung Quốc một mặt không khẳng định muốn đầu tư thật nhiều vào EFSF, mặt khác lại nhiều lần tỏ ra quan tâm đến vấn đề này. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói rằng Trung Quốc “đang tìm kiếm các khả năng tăng cường hợp tác song phương trên cơ sở hai bên cùng có lợi”. Theo chuyên gia Claude Lely, rõ ràng Bắc Kinh quan tâm đến vấn đề này, song không cam kết cái gì cả. Đặc biệt là Trung Quốc chờ đợi xem châu Âu đổi lại sẽ cho họ được hưởng cái gì.

Thương lượng, nhưng thương lượng cái gì?

Đây chính là cốt lõi của vấn đề. Lúc này khó có thể biết Trung Quốc định nói gì trong một cuộc thương lượng có thể diễn ra, nhưng việc nước này có thể sẽ đến ngồi vào bàn thương lượng với một tâm trạng thoải mái là điều dễ hiểu. Với khoản dữ trữ ngoại hối 3.200 tỷ USD, các nước châu Âu biết Trung Quốc là nước duy nhất có thể giúp trấn an được thị trường và đã khấp khởi mừng thầm khi nghĩ đến một khoản hỗ trợ của người khổng lồ châu Á này.

Tổng thống Pháp, Nicolas Sarkozy, cũng đã đề cập nhiều đến vấn đề này khi ông nói trên kênh truyền hình TF1 rằng “Trung Quốc cần đầu tư nhiều hơn nữa để kích thích nền kinh tế thế giới”. Ông thích để cho người Pháp biết được sự giúp đỡ này như là một nghĩa vụ tinh thần, nhưng chắc chắn lập luận này của ông không có sức nặng lắm trong cuộc thương lượng tài chính.

Thương lượng, nhưng thương lượng cái gì đây? Theo Tổng thống Sarkozy, “nếu Trung Quốc, nước giữ khoảng 60% dự trữ ngoại tệ của toàn thế giới, quyết định đầu tư vào đồng euro hơn là vào đồng USD thì tại sao châu Âu lại từ chối? Không có gì để thương lượng trong vấn đề này cả”. Mọi việc như vậy đều tốt đẹp và “đối tác khổng lồ” Trung Quốc sẽ giúp châu Âu 100 tỷ USD.

Nguy cơ phụ thuộc

Nhưng không phải ai cũng đồng tình với lập luận này của Tổng thống Pháp. Tại Pháp cũng như ở các nước châu Âu khác, báo chí và chính giới tranh luận về sự can dự của Trung Quốc với những từ ngữ lo âu như “nguy cơ lệ thuộc”, “bán rẻ nền kinh tế của nước mình” hay “giải pháp tuyệt vọng”.

Tại sao dư luận lại lo ngại như vậy? Philippe Ricard, phóng viên báo Le Monde tại Brucxen, giải thích trên blog của ông rằng các nhà ngoại giao châu Âu không phải không biết điều kiện mà Trung Quốc đặt ra. Nước này “đòi hỏi phải mở rộng cửa thị trường châu Âu hơn nữa, được nhận quy chế kinh tế thị trường mà châu Âu từ nhiều năm nay vẫn chưa chịu trao cho họ”. Trung Quốc cũng “khích lệ các nước châu Âu đưa ra kế hoạch tiết kiệm ngân sách và cải cách để có thể gượng dậy được”.

Đó là cả một chương trình mà Trung Quốc yêu cầu châu Âu phải thực hiện nếu muốn họ đầu tư vào EFSF. Thêm vào đó là một điều kiện khác: đó là IMF phải can dự sâu rộng hơn, trong đó có cả việc kiểm định và khuôn khổ pháp lý, để giúp Trung Quốc yên tâm.

Giải pháp tồi

Đối với nhiều nhà quan sát, cái giá phải trả cho món lời mà Trung Quốc mang lại cho châu Âu là hơi cao. Ông Daniel Cohn Bendit, nghị sĩ châu Âu, gọi đó là một “giải pháp tồi” và “nguy hiểm về phương diện chính trị”. Theo chính khách này, có thể có các giải pháp khác khả thi hơn, chẳng hạn thông qua việc phát hành “trái phiếu châu Âu”.

Những người phản đối thoả thuận này cũng phê phán tình trạng thiếu sáng suốt của giới chức châu Âu khi xác định điều kiện thực hiện để mở cửa Quỹ bình ổn tài chính châu Âu cho nước ngoài, cũng như các khoản tiền chính xác được dành cho quỹ này. Ngay cả Trung Quốc cũng đồng tình với những ý kiến không đồng thuận trên. Ông Chu Quang Diệu, Thứ trưởng Tài chính nước này, nói rằng Trung Quốc “chờ đợi những chi tiết kỹ thuật mới có thể xem xét kỹ hơn và tiến hành nghiên cứu nghiêm túc trước khi quyết định”.

Trung Quốc có muốn và có thể không?

Trong khi Chủ tịch Trung Quốc, Hồ Cẩm Đào, tham dự cuộc họp của nhóm G20 tại Cannes (Pháp), giới quan sát đánh giá Trung Quốc vẫn tỏ ra lo ngại về cuộc khủng hoảng nợ châu Âu. Trong khi đó, Bắc Kinh dường như cũng cảm thấy mình cần có trách nhiệm đến cứu giúp châu lục ốm yếu này.

Là nước đứng đầu thế giới về dự trữ ngoại hối và cũng là chủ nợ chính của Mỹ, Trung Quốc có thể đóng góp nhiều vào việc cứu trợ Eurozone, miễn là các cuộc thương lượng giữa các nước Liên minh châu Âu cuối cùng dẫn đến khả năng Trung Quốc sẽ đóng góp tài chính cho Quỹ bình ổn tài chính châu Âu (EFSF).

Các nhà lãnh đạo châu Âu đã gặp nhau vào cuối tháng 10/2011 tại Brucxen (Bỉ) để thảo luận biện pháp giải quyết vấn đề nợ công. Họ đã đạt được một thoả thuận về tái cấp vốn cho các ngân hàng yếu kém và cũng nghĩ đến việc tăng cường vai trò của Quỹ bình ổn tài chính châu Âu (EFSF) được lập ra để hỗ trợ các nước thuộc Eurozone gặp khó khăn tài chính.

Vấn đề là tại sao Trung Quốc có thể đến cứu châu Âu khỏi cuộc khủng hoảng, để đổi lại cái gì, lợi ích của Bắc Kinh ở châu Âu là gì…? Theo nhà phân tích Nicolas Jucha, rất đơn giản vì nếu không có một châu Âu thịnh vượng, Trung Quốc sẽ không được an toàn. Liên minh châu Âu quả thực là khách hàng đầu của Trung Quốc, đứng trước Mỹ, do đó đứng nhìn khách hàng của mình đổ bệnh mà không giúp là điềm báo không có gì tốt lành cho Trung Quốc cả. Cộng đồng châu Âu cũng là thị trường lớn nhất đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc và Bắc Kinh sẽ có lợi lớn nếu giúp châu Âu giải quyết vấn đề nợ để tránh cho châu lục này rơi vào tình trạng phá sản.

Giải thích trên tạp chí “Phat thanh”, chuyên gia Nicolas Jucha cho biết cuộc khủng hoảng kinh tế năm 2009, phát sinh từ ngành ngân hàng của Mỹ, đã cho thấy rõ ràng Trung Quốc không phải không bị liên luỵ trước những thiệt hại xảy ra trong tình hình như vậy. Trong thòi kỳ đó, 20 triệu lao động di cư ở Trung Quốc đã buộc phải trở về quê hương vì không tìm được việc làm ở thành phố, và xuất khẩu của Đế chế Trung Hoa đã giảm 20%.

Trung Quốc đang ngồi trên đống vàng

Hiện nay, lợi thế chính của Trung Quốc vẫn là tăng trưởng tiếp tục tăng (khoảng 9%) trong khi phương Tây lún sâu vào suy thoái. Với tư cách đó, Bắc Kinh đang ở trên thế mạnh trong nhiều lĩnh vực. Vấn đề không phải là xem Trung Quốc có thể giúp châu Âu được hay không. Nước này, tuy đang vướng mắc với vấn đề nợ của các chính quyền địa phương, song vẫn đang “ngồi trên đống vàng” với 3.200 tỷ USD dự trữ ngoại hối. Ra tay cứu giúp châu Âu, như vậy, hoàn toàn nằm trong khả năng của các nhà lãnh đạo Trung Quốc.

Điều quan trọng, theo nhà phân tích Melissa Roumadi, là xem ban lãnh đạo Trung Quốc có ý định đó không. Cho đến nay, Trung Quốc vẫn tiếp tục đầu tư vào khoản nợ của Mỹ mặc dù tình hình tài chính ở nước này xấu đi, nhưng Trung Quốc không đầu tư gì vào bất kỳ một nước châu Âu nào. Việc mua cảng Pirée thực ra không phải do Nhà nước Trung Quốc thực hiện, mà là của công ty tư nhân Hutchison Whampoa ở Hồng Công, một tổ hợp tầm cỡ thế giới về hoạt động cảng vụ do tỷ phú Lee Kai Shing lãnh đạo.

Trong khi Trung Quốc hiện nay được xem là giải pháp có thể phù hợp cho cuộc khủng hoảng nợ công của châu Âu thì một số vấn đề được đặt ra liên quan đến nguy cơ châu Âu sẽ trở thành sở hữu của Trung Quốc.

Đối với ông Jacques Gravereau, tình hình có lẽ không đến mức đáng lo ngại như vậy vì cho đến nay, các món nợ công đều nằm trong tay thị trường được coi là những nhà sở hữu tương đối không chắc chắn và khó xác định. Vị chuyên gia kinh tế này cho rằng món nợ công của châu Âu rơi vào tay Trung Quốc lại là một lợi thế vì chủ sở hữu món nợ này có thể sẽ được xác định rõ hơn và điều đó có thể sẽ là một tiến bộ so với tình hình hiện nay.

Có nên sợ Trung Quốc không?

Một vấn đề khác là các lãnh đạo Eurozone quyết định đề nghị Trung Quốc hỗ trợ. Tuy nhiên, các nước châu Âu một mặt tỏ ra ít quan tâm đến việc làm sao nhanh chóng đi đến một thoả thuận nào đó, mặt khác nêu ra mối nguy cơ đến từ Trung Quốc. Theo chuyên gia Melissa Roumadi, Tổng thống Pháp, Nicolas Sarkozy, có lần nói đến vấn đề này khi ông cho rằng các nước châu Âu đã thành công trong việc cứu đồng euro mà không cần đến Trung Quốc, cho dù sự hỗ trợ tài chính của Đế chế Trung Hoa được hoan nghênh trong chừng mực sự hỗ trợ đó tăng cường lòng tin vào đồng euro.

Vấn đề là phía Trung Quốc, cho dù từ nhiều tháng nay tỏ ra quan tâm đến việc tham gia tiến trình cứu trợ Eurozone, song chắc chắn có điều kiện tiên quyết để tiếp cận thị trường châu Âu. Trung Quốc muốn châu Âu mở rộng cửa hơn cho hàng hoá và đầu tư của mình vào thị trường này, đồng thời Quỹ tiền tệ quốc tế phải giám sát chặt chẽ hơn. Mỹ không đồng tình với quan điểm này.

Về phần mình, Trung Quốc hứa hẹn giúp Eurozone vô điều kiện. Theo Bộ Thương mại Trung Quốc, sự giúp đỡ của nước này đối với Liên minh châu Âu không gắn với việc công nhận Trung Quốc là nền kinh tế thị trường đầy đủ. Ông Thẩm Đan Dương, người phát ngôn của Bộ này, nói rằng Trung Quốc không đặt điều kiện tiên quyết để hỗ trợ châu Âu, mà chỉ hy vọng sẽ được những người họ giúp đỡ chân thành tôn trọng mình.

Tuyên bố của Bộ Thương mại Trung Quốc, theo đánh giá của chuyên gia Melissa Roumadi, nhằm mục đích trấn an các nhà lãnh đạo cho rằng sự hỗ trợ của Trung Quốc có thể sẽ gắn với việc phải công nhận nước này là nền kinh tế thị trường. Mối lo ngại về điều kiện tiên quyết này nảy sinh sau khi Thủ tướng Trung Quốc, Ôn Gia Bảo, phát biểu tại Diễn đàn kinh tế thế giới tại thành phố cảng Đại Liên (Trung Quốc). Ông tuyên bố Trung Quốc sẽ tiếp tục đầu tư vào châu Âu, đồng thời cảnh báo châu Âu phải lập lại trật tự ở châu lục.

Va chạm về phương diện thương mại

Trong khi khẳng định lại lập trường của Trung Quốc về vấn đề hỗ trợ vô điều kiện, người phát ngôn của Bộ Thương mại Thẩm Đan Dương cũng nhấn mạnh rằng cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu có thể là mối nguy hiểm đối với hàng xuất khẩu của Trung Quốc và dẫn đến những va chạm về phương diện thương mại.

Hiện Trung Quốc đang tìm cách để có được quy chế kinh tế thị trường nhằm qua đó chống lại các biện pháp chống bán phá giá và các cuộc tranh cãi thương mại nảy sinh từ đó. Còn các đối tác kinh tế chính của Trung Quốc, chẳng hạn như Mỹ và châu Âu, cũng không thích thú gì với các biện pháp hạn chế mà doanh nghiệp của họ phải chịu khi vào thị trường Trung Quốc.

Dù Trung Quốc có truyền thống là một hình ảnh tương đối tiêu cực trong con mắt của phương Tây, song sự hỗ trợ của Trung Quốc thông qua đầu tư đã bắt đầu hình thành trong suy nghĩ của phương Tây, tuy lúc đầu có nghi ngại.

Trung Quốc sẽ được gì?

Trung Quốc sẽ được gì nếu tham gia giải cứu Eurozone. Về phần mình, liệu có phải Liên minh châu Âu (EU) đã hy sinh độc lập của mình khi quay sang cầu cứu Bắc Kinh giải cứu Eurozone, như Francois Hollande, ứng cử viên tổng thống vào năm 2012 ở Pháp, cũng như Francois Beyrou, thủ lĩnh phái trung hữu ở Pháp, hay Daniel Cohn-Bendit, nghị sĩ châu Âu, đã khẳng định không?

Theo chuyên gia Pierre Haski, rút hay không rút tiền ra khỏi túi, đối với Bắc Kinh, là một vấn đề “rất phức tạp”. Hồ Cẩm Đào chắc chắn không thể không có giây phút thích thú khi nhận được cú điện thoại của Tổng thống Pháp, Nicolas Sarkozy, thông báo kết quả cuộc họp thượng đỉnh châu Âu tại Brucxen. Mục đích của Tổng thống Sarkozy là gì? Phân tích trên tạp chí “Ngày nay”, chuyên gia Pierre Haski cho rằng Pháp muốn cho Hy Lạp, và qua đó là nền tài chính thế giới, có thời gian để lấy lại sức bằng cách khích lệ Trung Quốc đầu tư vào Quỹ bình ổn tài chính châu Âu (EFSF). Điều oái oăm về Tây Tạng và xuất hiện trên ảnh cùng với Đạtlai Lạtma, kẻ thù tư tưởng của Trung Quốc.

Chủ tịch EFSF, ông Klaus Regling, cũng đến Bắc Kinh để thảo luận với giới chức Trung Quốc. Giới quan sát nhận định có thể nước này đầu tư 35-70 tỷ euro, thậm chí hơn nữa, vào EFSF. Nhưng với giá nào?

Thứ nhất, Trung Quốc muốn đổi lấy những đảm bảo về mọi mặt. Trao đổi chính thức là rất ngoại giao và không rõ ràng. Nhưng ai có thể tin Trung Quốc sẽ không đặt điều kiện, ngầm hay công khai, để đổi lấy việc họ giúp đỡ cái mà châu Âu hiện đang suy yếu rất cần. Đó có thể là để đánh đổi quy chế kinh tế thị trường cho Trung Quốc. Bắc Kinh sẽ được hưởng quy chế này vào năm 2016 theo thoả thuận khi nước này gia nhập Tổ chức thương mại thế giới (WTO), nhưng sẽ đòi đẩy thời gian lên sớm hơn. Cho đến lúc này, Liên minh châu Âu từ chối, bởi quy chế đó có thể sẽ giúp hàng Trung Quốc có được sự đảm bảo tốt hơn để thâm nhập thị trường châu Âu vì nhờ quy chế đó mà không bị ảnh hưởng bởi các điều khoản chống bán phá giá. Đó cũng có thể là ngừng gây áp lực đối với giá trị đồng nhân dân tệ mà việc định giá thấp thường xuyên bị Oasinhtơn cũng như Brucxen tố cáo. Trung Quốc cũng có thể yêu cầu kiểm soát chặt chẽ hơn các nền kinh tế châu Âu, dưới sự kiểm soát của Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF). Một điều kiện khác có thể được Bắc Kinh đặt ra là ngừng gây áp lực về các vấn đề chính trị nhạy cảm đối với Bắc Kinh như nhân quyền ở Trung Quốc, Tây Tạng, Đài Loan… Hay Trung Quốc có thể đòi hỏi bãi bỏ lệnh cấm vận về vũ khí đối với họ. Tuy đã được cựu Tổng thống Pháp, Jacques Chirac, và cựu Thủ tướng Đức, Gerhard Schroeder, hứa hẹn, song vấn đề này, vốn là hệ quả của vụ tàn sát tại quảng trường Thiên An Môn, không thực hiện được do không đạt được sự đồng thuận giữa các nước thành viên EU. Bắc Kinh coi đó là một sự làm nhục.

Kết luận của hội nghị cấp cao châu Âu là dấu hiệu cho thấy sự đảo chiều trong cán cân lực lượng trên thế giới: châu Âu già yếu, vốn là chiếc nôi của quá trình công nghiệp hoá và các đế chế thực dân, giờ đây phải cầu cứu các nước mới trỗi dậy, nghĩa là các nước bị đô hộ trước đây (Ấn Độ, Braxin, Trung Quốc…), hỗ trợ để cứu các nền kinh tế của mình.

Cái giá phải trả đối với châu Âu là một cán cân lực lượng không có lợi so với sức mạnh mới của Trung Quốc trong những vấn đề gây xung đột: nhập khẩu của Trung Quốc hay quan niệm khác nhau về lãnh đạo thế giới (như là phiếu phủ quyết mới đây của Trung Quốc và Nga liên quan đến Xyri tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc).

Ông Francois Hollande, ứng cử viên tổng thống của Đảng xã hội Pháp trong cuộc bầu cử năm 2012, cho rằng việc tự đặt mình dù chỉ một phần, vào tay của các nước mà châu Âu phải thương lượng về vấn đề tiền tệ và thương mại, sẽ khiến châu Âu không có khả năng đạt được kết quả tích cực. Nghị sĩ châu Âu thuộc phái môi trường Daniel Cohn Bendit lấy làm tiếc rằng đáng lẽ chia sẻ trong cộng đồng một phần món nợ của các nước thành viên Eurozone thì người ta lại thích “giải pháp Trung Quốc” (và Nga) hơn. Về phương diện chính trị, châu Âu như vậy đã đặt số phận của mình vào tay Nga và Trung Quốc. Ông Hubert Védrine, cựu Ngoại trưởng Pháp dưới thời Chính quyền Lionel Jospin, giải thích cán cân lực lượng mới một cách ngoại giao hơn. Ông cho rằng trong quá tình toàn cầu hoá, có bên tiến hành toàn cầu hoá và có bên phải chịu bị toàn cầu hoá. Phương Tây đã mất độc quyền sức mạnh, của cải, ảnh hưởng và quyết định, từ đó cần phải chia sể với các nước khác.

Thứ hai, Trung Quốc không muốn lại phạm sai lầm như Mỹ. Theo quan điểm của Trung Quốc, sự việc cũng không phải đơn giản. Nước này đã dùng khoảng ½ trong tổng số 3.200 tỷ USD dự trữ ngoại tệ, trong đó phần lớn là trái phiếu Chính phủ Mỹ, để đầu tư. Bắc Kinh làm như vậy để cất tiền mặt có được do thặng dư thương mại quá lớn, đồng thời để đưa ra bảo đảm với Mỹ, nước đang lo ngại trước sự trỗi dậy của cường quốc Trung Quốc, và từ đó tránh một cuộc “Chiến tranh Lạnh” mới.

Bằng biện pháp đó, Trung Quốc đã tài trợ cho thâm hụt của Mỹ như Nhật Bản đã từng làm trước đó nhưng rồi chịu bó tay khi cuộc khủng hoảng năm 2008 đe doạ toàn bộ nền kinh tế Mỹ. Trung Quốc sẽ không đầu tư với cùng những điều kiện đó để giải cứu châu Âu mà sẽ đòi tối đa sự bảo đảm về việc giảm nợ của các nước Eurozone cũng như về giảm thâm hụt.

Điều trớ trêu là Trung Quốc đã thành lập cơ quan xếp hạng tín dụng riêng của mình và cơ quan này năm 2010 đã tước danh hiệu AAA của Pháp… Mùa hè năm nay, Trung Quốc cũng đã phê phán Mỹ không còn khả năng kiểm soát một cách thích hợp vấn đề nợ trong lúc Nhà Trắng và Quốc hội Mỹ không thống nhất được trong vấn đề nâng trần món nợ của nước này.

Trung Quốc không chịu được tình trạng không chắc chắn, còn châu Âu, theo quan điểm của họ, lại đang tiến vào vùng nguy hiểm. Năm 2007, Trung Quốc đã xác định chính sách dự trữ của mình theo hướng tìm kiếm ổn định, tiền mặt và tái đầu tư cũng như một chính sách chiến lược dài hạn. Eurozone trong trạng thái như hiện nay liệu có đáp ứng được những tiêu chuẩn hay không?

Thứ ba, Trung Quốc muốn không tạo cớ cho phải phản kháng dân tộc chủ nghĩa ở trong nước. Đây là một việc chưa được biết đến ở châu Âu, nhưng Chính phủ Trung Quốc phải đối mặt với làn sóng phản kháng dân tộc chủ nghĩa, ở trong cũng như ở ngoài Đảng Cộng sản, tung ra những lời phê phán quyết liệt chống ban lãnh đạo hiện nay vì đã đầu tư vào trái phiếu Chính phủ Mỹ. Phái dân tộc chủ nghĩa này, hoạt động rất mạnh trên mạng Internet, cho rằng Trung Quốc phải sử dụng tài nguyên của mình để giải quyết các vấn đề phát triển ở trong nước hơn là để tài trợ thâm hụt của Mỹ, đặc biệt là của châu Âu, mà không tính đến cái được mất về chiến lược.

Lý Đạo Quỳ, thành viên Uỷ ban tiền tệ thuộc Ngân hàng trung ương Trung Quốc, nói rõ ràng mối lo ngại của Chính phủ Trung Quốc hiện nay là làm sao biết cách giải thích quyết định này như thế nào cho người dân ở trong nước.

Năm 2007, hai nhà kinh tế học Trung Quốc có mối liên hệ với Đảng Cộng sản đã gieo rắc nỗi sợ hãi khi doạ sẽ sử dụng “vũ khí hạt nhân” tiền tệ: tung ra thị trường khoản dự trữ bằng USD của Trung Quốc. Tuy ngay sau đó lập luận của họ đã bị Bắc Kinh phản bác, nhưng thông điệp của họ đã được gửi đi. Các quan chức cao cấp trong Chính quyền Trung Quốc đã suy nghĩ về các kịch bản tồi tệ như vậy. Nhưng họ không thể yên tâm khi Quốc hội Mỹ thường xuyên doạ phát động chiến tranh tiền tệ với Trung Quốc hay khi họ nghe được phản hồi về những luận điệu chống Trung Quốc trong chiến dịch bầu cử ở Mỹ hay ở Pháp.

Khi đáp ứng lời kêu gọi giúp đỡ của châu Âu, Trung Quốc thường xuyên phải kiểm tra xem dư luận – vẫn lên tiếng trên Internet mặc dù đã bị kiểm duyệt – có cho đó là phạm lại “sai lầm đôla” không. Một chủ blog đã gióng hồi chuông báo động trên trang Web Weibo khi đặt câu hỏi tại sao Trung Quốc một lần nữa lại phải đưa những gì họ đã có được bằng mồ hôi và máu cho các nước giàu nhưng lại lười biếng ở châu Âu.

Thứ tư, Trung Quốc sẽ đòi được tự do tiếp cận công nghệ. Nếu Trung Quốc sẵn sàng bình tĩnh tham gia kế hoạch giải cứu Eurozone của châu Âu thì dĩ nhiên là để cứu thị trường hàng đầu thế giới đối với hàng hoá của mình, đồng thời cũng để mở rộng cửa hơn nữa cho dòng đầu tư của mình.

Từ một thập kỷ nay, các doanh nghiệp Trung Quốc định bù đắp sự chậm trễ của mình bằng cách đầu tư nhiều hơn các đối thủ cạnh tranh vào nghiên cứu và phát triển cũng như mua lại các doanh nghiệp nắm công nghệ tiên tiến. Trong cuộc chạy đua bằng sáng chế, tại Mỹ, Trung Quốc thường vấp phải trở ngại về chính trị. Dù trong lĩnh vực công nghệ hay năng lượng, ý định mua lại doanh nghiệp Mỹ của Trung Quốc thường bị phong toả, trừ trường hợp đáng kể là nhánh máy tính để bàn của IBM được bán cho Lenovo.

Trong mối quan hệ với châu Âu, Trung Quốc hy vọng sẽ khác. Họ biết châu Âu yếu hơn và không đoàn kết. Đầu tư Trung Quốc, hiện còn khiêm tốn, nhưng đã tăng 50% năm nay lên mức khoảng 5,6 tỷ euro. Như vậy, châu Âu sẽ thấy Trung Quốc mua lại nhiều doanh nghiệp của mình hơn và được coi là những người giải cứu cho các lĩnh vực gặp khó khăn.

Điều ngẫu nhiên là đúng vào ngày châu Âu quay sáng cầu cứu Bắc Kinh, một tổ hợp của Trung Quốc đã đặt bút ký thoả thuận mua lại tổ hợp chế tạo xe hơi Saab của Thuỵ Điển, một hãng phá sản tài chính nhưng có nhãn hiệu và công nghệ được thừa nhận, với giá gần 100 triệu euro. Saab cũng giống như một hãng khác của Thuỵ Điển là Volvo và hãng Rover của Anh rơi vào tay ngành chế tạo ôtô đầy tham vọng của Trung Quốc.

Ai phụ thuộc ai?

Các nước thành viên Eurozone có thể sẽ chấp nhận hỗ trợ tài chính của Trung Quốc thông qua Quỹ bình ổn tài chính châu Âu (EFSF). Một viễn cảnh như vậy xem ra là đáng sợ đối với nhiều người châu Âu. Nhưng đối tác nào sẽ phụ thuộc vào đối tác nào đây?

Trả lời phỏng vấn tạp chí “Đại Tây Dương”, bà Francoise Lemoine, nhà kinh tế học thuộc Trung tâm nghiên cứu dự báo và thông tin quốc tế (CEPII) của Pháp, lại đánh giá vấn đề theo một khía cạnh khác, theo đó bà không loại trừ khả năng sự hỗ trợ của Trung Quốc trước hết cho thấy họ phụ thuộc vào châu Âu.

Các nước thành viên Eurozone thống nhất nâng vốn của EFSF lên 1.000 tỷ euro và Trung Quốc có thể đầu tư vào đó. Được hỏi liệu sự có mặt của Trung Quốc trong quỹ đó có vô hại không, chuyên gia Francoise Lemoine cho biết từ hai năm trở lại đây, Trung Quốc trở thành cường quốc kinh tế thứ hai thế giới, cường quốc hàng đầu thế giới về xuất khẩu và nước nắm giữ dự trữ ngoại hối lớn nhất thế giới. Do vậy, việc nước này hỗ trợ các nước Liên minh châu Âu là hoàn toàn bình thường.

Điều đó cho thấy về phương diện kinh tế và thương mại, Trung Quốc có lợi khi Liên minh châu Âu và Eurozone thoát được khỏi khủng hoảng càng nhanh càng tốt. Hơn nữa, châu Âu là thị trường xuất khẩu hàng đầu của Trung Quốc (khoảng 20%) và hiện đang nắm giữ khoảng 600 tỷ euro dự trữ ngoại hối. Hơn nữa, điều đó cho phép tái cân bằn mối quan hệ tay ba với Mỹ. Trung Quốc mong muốn có một thế giới đa cực. Nếu bị kẹt trong mối quan hệ hoàn toàn song phương với Mỹ, Trung Quốc sẽ lâm vào tình thế khó khăn hơn nhiều.

Liên quan đến cách nhìn nhận của Trung Quốc về khoản đầu tư kếch xù mà nước này có thể rót vào châu Âu, chuyên gia Francoise Lemoine nó rằng điều đó làm dấy lên làn sóng phản đối ở Trung Quốc. Trong một số giới chức lãnh đạo, việc Đế chế Trung Hoa tích luỹ dự trữ ngoại hối bị phê phán rất mạnh. Cho đến nay, nước này đã cho Mỹ vay nhiều, nếu ta biết rằng 2/3 dự trữ ngoại hối của Trung Quốc được dùng để mua trái phiếu Chính phủ Mỹ so với 1/3 mua của các nước châu Âu.

Điều đó giải thích tại sao Ngân hàng trung ương Trung Quốc quản lý dự trữ ngoại hối bằng cách trước hết là tìm kiếm sự ổn định, an toàn cho đầu tư và đầu tư bằng tiền mặt. Như vậy, Trung Quốc năm giữ phần lớn dự trữ ngoại hối của mình bằng hai loại tiền đó. Nhưng chắc chắn Trung Quốc sẽ không sẵn sàng làm cái gì thiếu tính toán, mà sẽ đòi hỏi phải có đảm bảo chắc chắn nếu họ đầu tư vào EFSF.

Trả lời câu hỏi liệu Trung Quốc có tìm kiếm sự bảo đảm về chính trị đối với việc tiếp cận thị trường châu Âu không, hay có tìm cách duy trì việc định giá thấp đồng nhân dân tệ không, bà Francoise Lemoine, cũng là nhà nghiên cứu thuộc Trung tâm nghiên cứu Trung Quốc đương đại (EHESS) của Pháp, khẳng định chắc chắn là có. Việc Trung Quốc tăng khoản đóng góp vào tài chính châu Âu sẽ giúp họ có được vị thế mạnh hơn để thương lượng các điểm bất đồng khác trong mối quan hệ với Liên minh châu Âu, chẳng hạn như quy chế kinh tế thị trường…

Về vấn đề định giá thấp đồng nhân dân tệ, các nước châu Âu cũng không đòi hỏi nhiều hơn Mỹ. Họ đặc biệt yêu cầu để cho doanh nghiệp của họ được vào thị trường Trung Quốc. Như vậy, khi cuộc thương lượng được tiến hành có liên quan đến EFSF, vấn đề còn lại là không được đề cập đến cuộc chơi về chính trị. Dẫu sao, Trung Quốc cũng sẽ ở thế mạnh hơn sau các cuộc thương lượng đó. Chỉ có điều việc Trung Quốc đầu tư vào EFSF cho thấy họ phụ thuộc vào Liên minh châu Âu như thế nào về phương diện thương mại và kinh tế.

Đúng như nhiều người nói, Trung Quốc đầu tư là để giữ đối tác của họ ngồi cùng bàn thương lượng. Được hỏi liệu lúc đó sẽ phải bàn mức độ đầu tư là bao nhiêu và có hạn chế không, bà Francoise Lemoine nhận xét đó đúng là một cuộc thương lượng hơn là một ván bài. Trung Quốc trở thành bên không thể thiếu được trong vấn đề kiểm soát khủng hoảng vì lý do kinh tế và thương mại. Trung Quốc tham gia cuộc chơi đó cũng vì lý do địa chính trị. Đó là duy trì Liên minh châu Âu như một đối tác tầm cỡ trên trường quốc tế để giữ thế giới được ổn định với bố cục như hiện nay.

Trung Quốc do hiện nay vẫn chưa qua giai đoạn phát triển nên có nhiều lợi ích trong việc môi trường vùng giúp họ tiếp tục phát triển về kinh tế. Cho đến nay, quá trình toàn cầu hoá đã giúp Trung Quốc có được rất nhiều lợi thế: rất nhiều vốn và công nghệ. Quá trình đó cũng giúp Trung Quốc tiếp cận được nhiều thị trường lớn ở châu Âu cũng như ở Mỹ.

Một phái đoàn Trung Quốc có nói rằng “khi một người bạn đến giúp mình, mình sẽ biết ơn người đó”. Theo chuyên gia Francoise Lemoine, điều đó có nghĩa là sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng tăng giữa Trung Quốc và châu Âu diễn ra vào thời điểm căng thẳng giữa Trung Quốc và Mỹ lên tới mức cao độ.

Khi Trung Quốc giúp, châu Âu sẽ ân hận

Công cuộc giải cứu Eurozone không hề đơn giản như người ta nghĩ. Kế hoạch của các nhà lãnh đạo châu Âu xem ra bị phê phán nhiều hơn là được ủng hộ. Không nói đến chính giới, giới quan sát phần lớn đều tỏ ra dị ứng với giải pháp cầu cứu Trung Quốc, một nước hoàn toàn xa lạ với châu Âu về phương diện tư tưởng. Hơn nữa nước này lại đang ở trong thế mạnh về kinh tế khiến châu Âu ít nhiều cảm thấy mặc cảm khi phải nhờ vả một địch thủ đang tìm cách hạ bệ mình. Chính với suy nghĩ đó mà bà Sophie Quintin-Adali, nhà phân tích của tạp chí “Thế giới”, nói lên suy nghĩ của mình trong bài “Khi được Trung Quốc giúp, châu Âu sẽ hối hận” dưới đây.

Ngày 1/11/2011, báo chí ca tụng hội nghị cấp cao các nước thành viên Eurozone tại Brucxen như một cuộc họp mang đến cơ hội cuối cùng. Để thoát khỏi cuộc khủng hoảng nợ công do chính mình gây ra, giới tinh hoa châu Âu đưa ra nhiều giải pháp, nhấn mạnh đến việc châu lục phải đưa ra một kế hoạch tầm cỡ để giải quyết. Liệu đó có phải là giải pháp không? Cơ chế cứu trợ được đưa ra (Quỹ bình ổn tài chính châu Âu-EFSF) không định tiến hành trưng cầu dân ý sau khi Thủ tướng Hy Lạp, George Papandreou, thay đổi ý kiến. Hơn nữa, giải pháp đó còn dựa trên sự hỗ trợ để đến với hội nhập, người dân châu Âu sẽ đến đánh chiếm Brucxen ngay lập tức.

Kế hoạch cứu trợ tài chính châu Âu được xem như “thắng lợi của chính trị trước thị trường”. Triết gia Jurgen Habermas cho rằng châu Âu chỉ có thể tự khẳng định mình chống lại đầu cơ tài chính nếu châu lục này có được năng lực chính trị để lãnh đạo. Nhưng “lãnh đạo” trong thế giới thực luôn được thể hiện trong việc tập trung hoá khâu ra quyết định và ít quyền tự do. Liên minh châu Âu thực giờ đây định bước vào thế giới tập trung hoá đó.

Cơ chế cứu trợ với tác dụng đòn bẩy sẽ cần đến nhiều năng lực hơn để đối phó với món nợ công và làm công việc của “cảnh sát” đằng sau các chính phủ hay tiêu tiền. Nói cách khác, các nhà kỹ trị có quyền duyệt ngân sách trước khi chuyển sang Quốc hội được bầu ra ở các nước thành viên Eurozone. Như một số nhà quan sát đã nhấn mạnh và nói đúng, Quốc hội của các nước thành viên sẽ không kiểm soát các chức năng cơ bản nhất của chính phủ nữa, chẳng hạn như ra quyết định về thuế và chỉ tiêu công.

Kết hợp với một chính phủ kinh tế tập trung hoá dưới sự “lãnh đạo” của chủ tịch không qua bầu cử của Liên minh châu Âu để kích thích các nền kinh tế trì trệ, kế hoạch cứu trợ được cho là cần thiết để khắc phục cuộc khủng hoảng nợ, song sẽ khiến các Nhà nước thành viên và công dân của họ mất đi một yếu tố chủ chốt trong chủ quyền của mình. Chính trị mà không có chủ quyền liệu có đứng vững được không? Một nền chính trị như vậy đã từng thất bại ở Liên Xô.

Những người ủng hộ tập trung hoá (hội nhập) phê phán các chính phủ làm việc tồi về tài chính công cũng như không giải thích đúng hành động tập trung hoá. Mặc dù đã nhiều lần thất bại rõ ràng trong tiến trình hội nhập “ngày càng sâu rộng”, một lần nữa, người ta lại chọn con đường với vô số quyền lực siêu quốc gia để có được tăng trưởng bền vững. Chỉ một ngày sau khi cuộc họp cấp cao của các nước thành viên Eurozone tại Brucxen kết thúc, một số người cho rằng cơ chế cứu trợ sẽ không đứng vững được lâu. Đối với giáo sư Pascal Salin, người ủng hộ trường phái kinh tế của Ôxtrâylia, Quỹ bình ổn tài chính châu Âu không phải là giải pháp vì quỹ này chỉ có lợi cho các nhà quản lý tồi và giúp các chính phủ can thiêp được nhiều hơn. Một hệ thống như vậy, theo ông, chỉ gây ra thêm bất ổn định và đáng phải bị vứt bỏ.

Điều trớ trêu của Lịch sử là Liên minh châu Âu đã cử đặc phái viên “chuyên về cứu trợ” đến Bắc Kinh để đề nghị Trung Quốc đầu tư vào trái phiếu “ổn định” mà châu Âu sẽ phát hành. Đây thực chất chỉ là một giai đoạn hoàn toàn mang tính tượng trưng. Trước đây, Cộng đồng kinh tế châu Âu tự hào, độc lập, tự do và thịnh vượng hơn so với khối cộng sản “không tự do”. Ngày nay, cuộc thử nghiệm của phái xã hội-dân chủ mất phương hướng lại cần đến cứu trợ cảu các vị quan lại cộng sản Trung Hoa, những người đã học được một, hai điều của “thế giới tự do”. Đầu tư chỉ có thể có được nếu khoản đầu tư đó là đúng và mang lại lợi nhuận, chứ không có khoản đầu tư nào được đưa ra nhân dah mọi quan niệm mơ hồ về tình đoàn kết trong phân phối xã hội chủ nghĩa trên phạm vi toàn thế giới.

Năm 2011, Liên minh châu Âu đang đứng trước khả năng thực hiện một bước nhảy dài về… phía sau trong một thế giới được biết đến với trào lưu phản tự do và phản dân chủ. Nếu khoản hỗ trợ của Trung Quốc trở thành sự thật, thì sẽ phải có nhiều điều kiện và trên thực tế sẽ mở cửa cho Đảng cộng sản Trung Quốc vào hệ thống hậu dân chủ mới xuất hiện trong lãnh đạo ở châu Âu. Đó chính là điều trớ trêu, nhưng đến mức độ nào?

Chủ tịch Mao Trạch Đông chắc phải vui sướng mà trở mình trong nấm mồ của ông. Một người đồng chí cũ là Chủ tịch Uỷ ban châu Âu, José Manuel Barroso, đứng ở bục cao nhất của Liên minh châu Âu tự hào thông báo rằng “trong những giờ phút khó khăn nhất, chúng ta đã có thể đoàn kết với nhau”. Đúng là như vậy. Nhưng thống nhất mà không có quyền tự do kinh tế chỉ là tờ giấy chứng từ cho một Liên minh châu Âu tự do và dân chủ. Nhưng ai biết được điều đó đây? Người ta chỉ thông báo rằng các nhà lãnh đạo châu Âu đã chấm dứt được cuộc khủng hoảng, rằng thế giới đã được cứu thoát nhờ thoả thuận vào phút chót đó. Tuy nhiên, vấn đề của Liên minh châu Âu trở nên phức tạp hơn với khả năng mà dân chúng Hy Lạp có được (nhờ vị Thủ tướng của họ) để lên tiếng trong một cuộc trưng cầu dân ý. Hy vọng cái chết từ từ của nền dân chủ châu Âu sẽ được hãm lại ở chỗ mà mọi thứ đã bắt đầu. Đó là Aten (Hy Lạp).

*

* *

(Đài BBC 1/11)

Liệu Trung Quốc có cứu châu Âu?

Với chừng 3.200 tỷ USD trong dự trữ ngoại hối của kho bạc, Trung Quốc thừa sức tài trợ cho Quỹ bình ổn tài chính của khối sử dụng đồng tiền chung euro (Eurozone). Tuy nhiên, chỉ riêng vị thế giàu có và dư khả năng giúp đỡ không phải là lý do khiến Trung Quốc thực sự muốn làm vậy. Một lý do rõ ràng khác lại là mong muốn ngăn chặn cuộc khủng hoảng đẩy châu Âu, thị trường xuất khẩu lớn nhất của Trung Quốc, rơi vào cuộc suy thoái.

Hơn nữa, nếu cuộc khủng hoảng ở Eurozone lan ra toàn cầu, tương tự như cuộc khủng hoảng thế chấp của Mỹ hồi năm 2008 thì nó sẽ không chỉ gây tổn hại cho các đối tác thương mại khác của Trung Quốc, mà cho cả ngay chính Trung Quốc nữa. Bắc Kinh gần đây đã phải can thiệp để củng cố các ngân hàng trong nước, đối tượng bị nhiều nhà đầu tư lo sợ là đang hoạt động dựa trên những khoản nợ xấu. Một cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu nữa sẽ khiến các ngân hàng Trung Quốc lâm vào tình trạng thê thảm hơn.

Cảm nhận được khó khăn

Với việc người tiêu dùng ở châu Âu và cả ở Mỹ đã thắt chặt chỉ tiêu và hoàn trả các khoản nợ cá nhân, nhu cầu tiêu thụ hàng Trung Quốc đang đi xuống và rất có thể còn ở mức thấp trong những năm tới. Với các nước châu Âu đang nợ nần, việc giảm bớt hàng nhập khẩu nhìn chung sẽ tốt hơn bởi nó giúp giảm bớt gánh nặng thâm hụt thương mại. Nói cách khác, nếu như người tiêu dùng trong nước thắt lưng buộc bụng thì điều đó sẽ có lợi cho quốc gia bởi giảm bớt được những khoản phải chi cho hàng nhập từ nước ngoài và duy trì được mức tiêu thụ hàng trong nước sản xuất.

Nhưng đổi lại, việc cắt giảm chung trong hoạt động thương mại toàn cầu sẽ càng đẩy cao tỷ lệ thất nghiệp trong thế giới các nước công nghiệp phát triển, trong khi lại không mấy tác dụng trong việc giúp tránh cuộc khủng hoảng hay giảm bớt nguy cơ lây lan tình trạng suy thoái ra ngoài phạm vi châu Âu. Tuy nhiên, việc nhu cầu tiêu thụ hàng xuất khẩu giảm xuống sẽ khiến các nhà xuất khẩu lớn như Trung Quốc rơi vào tình trạng mất việc làm.

Rõ ràng, khi nhu cầu tiêu thụ thế giới đi xuống, chẳng có mấy lý do để duy trì mức đầu tư lớn vào lĩnh vực sản xuất tại Trung Quốc. Vậy có lẽ nên đầu tư vào nơi nào khác trên thế giới?

Đầu tư an toàn

Trung Quốc lâu nay đã rất muốn đầu tư vào châu Âu. Nhưng có nhiều cách khác nhau. Ngân hàng Banesto của Tây Ban Nha, nền kinh tế yếu nhất của châu Âu, có thể là địa chỉ đang cần đầu tư, nhưng Trung Quốc lại không mặn mà tham gia. Người ta đang hướng tới việc đầu tư vào trái phiếu châu Âu nhằm củng cố Quỹ bình ổn tài chính cho Eurozone, và việc đầu tư này thì tương đương với việc cho các Chính phủ châu Âu vay tiền.

Tất nhiên, điều này không có nghĩa là Trung Quốc sẽ cho các chính phủ đang khát vốn nhất vay tiền trực tiếp. Mua trái phiếu Tây Ban Nha hoặc Italia không phải là một đề xuất hay, trong khi mua trái phiếu Đức rõ ràng là chuyện hấp dẫn, bởi các trái phiếu này nhiều khả năng sẽ được hoàn trả đầy đủ. Trung Quốc đã tỏ rõ chỉ muốn bỏ tiền vào các khoản đầu tư an toàn, cho nên Bắc Kinh sẽ đòi phải có những sự đảm bảo phù hợp. Vì thế khoản đóng góp của Trung Quốc vào Quỹ bình ổn tài chính châu Âu (EFSF) trên thực tế sẽ không khác bao nhiêu so với việc cho Đức vay, điều không mấy tác dụng trong việc hỗ trợ các nước như Tây Ban Nha hay Italia kiểm soát tài chính của mình.

Giáo sư tài chính quốc tế Michael Pettis từ Đại học Bắc Kinh nói rằng châu Âu, hay ít nhất là Đức, có đủ vốn riêng và thậm chí không cần đến tiền đầu tư của Trung Quốc. Ông nói nếu Trung Quốc tăng tổng đầu tư của mình vào Eurozone, nhiều khả năng việc đó sẽ khiến có thêm nhiều người ở châu Âu mất việc làm trong lúc giá đồng euro sẽ bị đẩy cao lên.

Và điều đó sẽ khiến cho hàng xuất khẩu của khối euro trở nên kém hấp dẫn ở các thị trường quốc tế và hàng xuất khẩu của Trung Quốc mang tính cạnh tranh cao hơn, một kết cục rõ ràng sẽ bất lợi cho các nước vùng Địa Trung Hải vốn đã chật vật.

Đầu tư trực tiếp

Hơn nữa, đầu tư vào trái phiếu chính phủ thì rất khác so với đầu tư vào các tài sản như các toà nhà, nhà máy, các cơ sở hạ tầng, các loại đầu tư có thể sẽ đem lại sự tăng trưởng kinh tế và tạo công ăn việc làm. Các khoản đầu tư như vậy khó có thể xảy ra trong những ngày này, và việc chuyển giao các khoản nợ chính phủ trong Eurozone từ các ngân hàng của châu Âu sang cho Trung Quốc không mấy tác dụng trong việc giúp thay đổi tình thế.

Khi các Chính phủ châu Âu hoàn trả các khoản nợ cho ngân hàng thì tiền mặt nhiều khả năng sẽ bị các ngân hàng dùng hết cho hoạt động tái cơ cấu vốn. Vì vậy, nó sẽ không tạo ra được các ngân khoản mới để đem cho các công ty vay tiếp. Nói cách khác, việc Trung Quốc đầu tư vào trái phiếu châu Âu cũng sẽ chẳng mấy tác dụng trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở châu Âu. Việc Trung Quốc đầu tư trực tiếp vào nền kinh tế thực sự ở châu Âu có lẽ sẽ có tác động lớn hơn nhiều.

Nhưng việc cử tri châu Âu có hoan nghênh hay không tình trạng khách hàng Trung Quốc tới mua bất động sản, công ty, đường sá vào thời điểm giá cả đang đi xuống do cuộc khủng hoảng vẫn tiếp diễn lại là một vấn đề khác. Nhưng nếu so sánh với những phần thưởng vô hình mà Trung Quốc có vẻ như sẽ đòi hỏi để đổi lại việc đưa ra sự hỗ trợ tài chính chính thức, chẳng hạn như việc được Liên minh châu Âu (EU) sớm công nhận Trung Quốc là một nền kinh tế thị trường, được trao quyền biểu quyết lớn hơn tại Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), khả năng EU bỏ lệnh cấm bán vũ khí cho Trung Quốc, hay việc giữ im lặng xung quanh các nỗ lực của Trung Quốc trong việc giữ đồng nhân dân tệ thấp giả tạo thì cái giá phải trả cũng không đến nỗi đắt đỏ.

About Văn Ngọc Thành

Dạy học nên phải học
This entry was posted in Archives, Articles, International relations and tagged , , . Bookmark the permalink.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s