THẾ KỶ THÁI BÌNH DƯƠNG BỊ TRÌ HOÃN LÂU DÀI CỦA MỸ

THÔNG TẤN XÃ VIỆT NAM
Tài liệu tham khảo đặc biệt – Thứ bảy,
ngày 7/1/2012.
(The National Interest – Tháng 11/2011)
Khi Tổng thống Bill Clinton đang chủ trì
Hội nghị thượng đỉnh các nhà lãnh đạo
của diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái
Bình Dương (APEC) ở Seattle năm 1993,
Trung Đông đã bắt đầu có cảm giác như
là tin cũ. Chống lại áp lực đòi hất cẳng
Saddam Hussein và mở những chiến dịch
quân sự mới ở Trung Đông, Clinton đã
đẩy mạnh một chương trình nghị sự về tự
do hóa thương mại ở Đông Á và cố gắng
biến APEC từ một “diễn đàn bàn thảo
công việc” thành một trụ cột của một
chính sách ngoại giao lấy châu Á làm
trung tâm.
Nhưng khi Tổng thống Obama chủ trì hội
nghị các lãnh đạo của diễn đàn APEC ở
Honolulu, Hawaii, gần hai thập kỷ sau Hội
nghị thượng đỉnh Seattle, đó dường như
là một sự kiện được lặp lại mang tính
ngoại giao, với việc các nhà chức trách
Mỹ nhấn mạnh một lần nữa rằng đã đến
lúc cần chuyển những ưu tiên toàn cầu
của Mỹ từ Trung Đông sang khu vực châu
Á- Thái Bình Dương, tuyên bố tầm nhìn
“Thế kỷ Thái Bình Dương của Mỹ” của
chính quyền Obama.
Việc Obama, sinh ra và lớn lên ở Hawaii,
“Tổng thống Thái Bình Dươmg đầu tiên”
tự phong của Mỹ, chủ trì cuộc họp các
lãnh đạo APEC tại một trong những vùng
lãnh thổ của Mỹ ở Thái Bình Dương là có ý
định nhằm tượng trưng cho những ưu
tiên đang thay đổi này của Mỹ.
“Tương lai của các hoạt động chính trị sẽ
được quvết định ở châu Á, chứ không
phải ở Ápganixtan hay Irắc, và Mỹ sẽ ở
ngay trung tâm của hành động”, Hillary
Clinton viết trong số tháng 11/2011 của
tạp chí “Foreign Policy”. Bà nói thêm:
“Kiểm soát sự tăng trưởng và động lực
của châu Á là trung tâm đối với các lợi ích
kinh tế và chiến lược của Mỹ và là một ưu
tiên then chốt của Tổng thống Obama”.
Bà Clinton nhấn mạnh rằng các đường
biên giới ngoại giao và kinh tế của Mỹ
trong thế kỷ này không nằm ở Trung
Đông hay châu Âu mà là ở châu Á.
Và như vậy Mỹ một lần nữa lại đi theo
một quan điểm mà đã là hàng đầu và
trung tâm dưới thời Bill Clinton, trước khi
vụ 11/9 kéo trọng tâm của nền ngoại giao
và an ninh quốc gia Mỹ trở về vùng Trung
Đông rộng lớn hơn. Cuộc chiến chống chủ
nghĩa khủng bố toàn cầu của Mỹ đòi hỏi
một loạt những ưu tiên mới. Oasinhtơn đã
xâm lược Ápganixtan và Irắc và cố gắng
đưa dân chủ tới Trung Đông.
Thật vậy, các quan chức và các học giả
Đông Á đã chỉ trích Bush trong suốt
nhiệm kỳ của ông vì thay đổi tiến trình đã
được ấn định ở Seattle năm 1993. Ông bị
chỉ trích vì đã đầu tư quá nhiều thời gian
và tài nguyên vào cuộc chiến chống
khủng bổ lấy Trung Đông làm trung tâm
trong khi coi những thay đổi sâu sắc về
địa chính trị và kinh tế ở châu Á như một
sàn diễn toàn cầu phụ.
Do đó, các nhà ngoại giao châu Á đã tức
giận khi cựu Ngoại trưởng Mỹ
Condoleezza Rice không tham dự Diễn
đàn khu vực của Hiệp hội các quốc gia
Đông Nam Á ở Manila và thay vào đó đến
Trung Đông để tiến hành các cuộc thảo
luận ở Ai Cập và Arập Xêút cũng như tới
thăm Ixraen và Bờ Tây.
Thêm vào những sự tức giận đó, Tổng
thống George W. Bush cũng đã hoãn các
cuộc hội đàm với các lãnh đạo của mười
nước ASEAN, dự kiến tại Xinhgapo vào
tháng 9. Thay vào đó, Bush tập trung sự
chú ý của mình vào “việc tăng quân” ở
Irắc.
Ngay cả khi Bush và Rice dành thời gian
ở châu Á, phần lớn sự tập trung của họ là
vào chủ nghĩa khủng bố. Các nhà lãnh
đạo châu Á tự hỏi rằng tại sao người Mỹ
đầu tư quá nhiều nỗ lực để “tái tạo lại”
Trung Đông, “tái khởi động” “tiến trình
hòa bình” Ixraen-Palextin và xét xử
những cuộc chiến đẫm máu giữa các bộ
lạc Irắc. Họ lưu ý rằng xét cho cùng ở
Đông Á Mỹ không phải xâm lược các nước
để duy trì sự hiện diện thương mại và
quân sự của mình.
Và trong khi người Mỹ đang bị lôi kéo vào
vũng lầy Trung Đông, người Trung Quốc,
với ngân sách quốc phòng ít mở rộng hơn
nhiều của mình, có thể dành các nguồn
tài nguyên của họ để củng cố nền kinh
tế.
Nhưng hiện nay phần lớn người Mỹ đã
quá mệt mỏi với cuộc can thiệp quân sự
tốn kém ở Trung Đông, và nhiều chính trị
gia Oasinhtơn nhận ra rằng một nền tảng
kinh tế suy giảm đang kiềm chế khả
năng duy trì quyền bá chủ của Mỹ ở Tây
Nam Á. Do đó, chính quyền Obama có
một cơ hội mới để tái định hướng các ưu
tiên địa chiến lược của Mỹ.
Thật vậy, Kurt Campbell, trợ lý Ngoại
trưởng Mỹ về Các vấn đề Đông Á và Thái
Bình Dương, đầu năm nay đã nói rằng
chính sách ngoại giao của Mỹ cần phải
chuyển từ Trung Đông sang châu Á.
Campbell phát biểu vào tháng 8: “Một
trong những thách thức quan trọng nhất
với chính sách ngoại giao của Mỹ là tiến
hành một cuộc chuyển đổi từ những
thách thức trước mắt và khó chịu của
Trung Đông sang các vấn đề lâu dải và
có hậu quả sâu sắc ở châu Á”.
Tất cả điều này nghe có vẻ tốt đẹp với
người Đông Á. Và chính quyền Obama,
bỏ qua sự khoa trương, đã gia tăng hợp
tác kinh tế và quân sự với Hàn Quốc, Ấn
Độ, Ôxtrâylia và các nước ASEAN, những
nước đã kêu gọi Mỹ mở rộng sự hiện diện
của họ trong khu vực như là một đối
trọng với một Trung Quốc quả quyết hơn.
Quốc hội gần đây đã phê chuẩn một hiệp
định thương mại tự do với Hàn Quốc, và
Obama nhấn mạnh rằng chính quyền của
ông có kế hoạch đẩy mạnh các cuộc đàm
phán về việc thành lập một hệ thống
thương mại tự do khác, hiệp định Đối tác
xuyên Thái Bình Dương. Sáng kiến bắt
đầu với một thỏa thuận thương mại tự do
khu vực giữa Brunây, Chilê, Niu Dilân và
Xinhgapo, nhưng các cuộc đàm phán
hiện nay bao gồm Mỹ, Ôxtrâylia, Pêru,
Malaixia và Việt Nam. Nhật Bản có thể
cũng tham gia nỗ lực này.
Oasinhtơn muốn đảm bảo rằng Mỹ sẽ đảm
nhiệm một vị trí lãnh đạo trong dàn xếp
thương mại tự do châu Á mới này, trong
khi Trung Quốc thích một dàn xếp
thương mại lỏng lẻo hơn bao gồm Trung
Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và các nước
ASEAN – nhưng không bao gồm Mỹ,
Ôxtrâylia và Niu Dilân.
Phải chăng điều đó cho thấy rằng Tổng
thống Obama sẽ chú ý lắng nghe các nhà
lãnh đạo Xinhgapo và các nước Đông
Nam Á khác hơn và dành ít thời gian hơn
với các nhân vật Cận Đông, những người
đã dành quá nhiều thời gian chuyện vãn
với người tiền nhiệm Phòng Ôvan của
ông?
Tuy nhiên, cần thiết phải nhớ rằng Mỹ
vẫn là cường quốc toàn cầu hàng đầu ở
Trung Đông và đối mặt với các thách thức
đang diễn ra tại đó, gồm cả những viên
cảnh vệ một sự đối đầu ngoại giao và
quân sự tốn kém, lần này là với Iran.
Trọng tâm này được thắt chặt bởi những
kết quả không thuyết phục của các cuộc
chiến ở Irắc và Ápganixtan cũng như sụp
đổ của hai nhà lãnh đạo ủng hộ Mỹ hàng
đầu trong khu vực (Ai Cập và Tuynidi).
Ngoài ra, Mỹ phải tiếp tục duy trì cân
bằng quyền lực trong khu vực và bảo vệ
những lợi ích của các đối tác quân sự
hàng đầu tại đó, bao gồm Ixraen, Arập
Xêút và các nước sản xuất dầu mỏ khác ở
Vịnh Ba Tư.
Những nỗ lực của Tổng thống Clinton
nhằm điều chỉnh lại sự tập trung của Mỹ
hướng vào châu Á đã diễn ra vào một thời
điểm khi Oasinhtơn có thể duy trì quyền
bá chủ Mỹ ở Trung Đông mà ít tốn kém.
Ông có thể đi bộ ở Trung Đông và nhai
kẹo cao su ở châu Á cùng một lúc. Không
rõ ràng liệu Obama có thể lặp lại thành
tích này vào thời điểm khi Mỹ chỉ đang
bắt đầu rút quân khỏi Irắc và vẫn chưa
đánh giá lại chiến lược của mình ở
Ápganixtan và khi Nhà Trắng đang chịu
sức ép từ Ixraen và Arập Xêút – cũng như
từ cả những đảng viên Dân chủ và Cộng
hòa – đòi có hành động quân sự chống lại
Iran. Thế kỉ Thái Bình Dương của Mỹ, có
vẻ quyến rũ, có thể còn phải chờ.

Advertisements

About Văn Ngọc Thành

Dạy học nên phải học
Bài này đã được đăng trong Archives, Articles, International relations và được gắn thẻ , , , , . Đánh dấu đường dẫn tĩnh.

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s