Trung cường trong trật tự Thái Bình Dương

TVN-10/6/2012 06:30

Đối thoại Shangri-La 11 chứng kiến những tác nhân mới trong quan hệ quốc tế tại Thái Bình Dương tự khẳng định những dấu ấn riêng biệt. Mở màn với bài tham luận của tổng thống Indonesia, Susilo Bambang Yudhoyono, và kết lại 2 ngày sau với cuộc gặp gỡ “tay ba” Australia – Hoa Kỳ – Nhật Bản. Có thể nói, Jakarta và Canberra đang dần trở thành nhân tố mới có vai trò then chốt trong khu vực.

Từ tiểu cực Jakarta …

Indonesia từ lâu là đối tác quan trọng của Mỹ tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương. Tính từ khi Indonesia gia nhập Tổ chức SEATO, quan hệ Washington – Jakarta đã có những cột mốc quan trọng như chương trình Giáo dục và Huấn luyện Quân sự Quốc tế (IMET), chương trình Đầu tư Quân sự nước ngoài (FMF), những cuộc tập trận chung thường niên trên biển mà gần đây nhất là cuộc diễn tập CARAT 2012 (khởi động ngày 30/05). Bên cạnh đó, Mỹ và Indonesia còn toàn diện hóa quan hệ trên nhiều lĩnh vực khác như kinh tế, văn hóa và giáo dục.

Khác với Hoa Kỳ, thương mại lại là kênh ngoại giao chính của Trung Quốc với Indonesia. Năm 2005, Trung Quốc đã ký cam kết đối tác chiến lược về mặt kinh tế (Stratergic Partnership Agreements) với Indonesia, và tính đến năm 2011, tổng giá trị thương mại giữa hai nước đã xấp xỉ 61 tỷ đôla – một con số không hề nhỏ.

Được xem là đầu tàu của ASEAN với vị trí thành viên trong G20, có sức ảnh hưởng tương đối lớn trong khu vực, nhưng đứng trước tình cảnh khó lòng “vẹn cả đôi đường” – giữa Mỹ là đối tác chiến lược từ lâu và Trung Quốc với quan hệ kinh tế ngày càng sâu rộng, Indonesia vẫn thận trọng bảo vệ thái độ trung lập hơn là tham gia vào tranh chấp. Ngay cả khi đảm nhiệm vị trí chủ tịch luân phiên ASEAN năm 2011, Jakarta vẫn không có một tuyên bố rõ ràng về quyết định sẽ ủng hộ ai trong tranh chấp tại biển Đông. Trong Hội nghị An ninh châu Á mới đây, phía Indonesia đã tỏ rõ thái độ không muốn bị đặt vào vị thế phải nghiêng về duy nhất một cường quốc nào như lời của ngoại trưởng Indonesia, ông Marty Natalegawa “Điều làm chúng tôi lo sợ là việc buộc phải lựa chọn. Chúng tôi hoàn toàn không muốn phải ở trong tình cảnh đó”.

Tổng thống Indonesia Susilo Bambang Yudhoyono phát biểu khai mạc hội nghị. Ảnh: AP

Bên cạnh đó, trong bài tham luận mở đầu Đối thoại Shangri-La 11 vừa qua, tổng thống Indonesia Yudhoyono cũng đã gợi ý nhiều phương hướng phát triển cho ASEAN như tăng cường hợp tác quốc phòng giữa các quốc gia, tạo ra môi trường hợp tác đảm bảo tất cả các bên đều có lợi (a win – win mindset), và quan trọng nhất là xây dựng thành công khung pháp lý COC. Ông nói: “Tuyên bố về Quy tắc Ứng xử các bên tại biển Đông (DOC) đã mất 10 năm để hoàn thành, chúng ta không thể tốn thêm 10 năm nữa để ASEAN và Trung Quốc hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử tại biển Đông (COC)”.

… đến người láng giềng Canberra

Ở vào tình thế phải lựa chọn không chỉ có một mình Indonesia. Australia hiện cũng đang đứng ở ngã ba đường giữa hai ông lớn là Hoa Kỳ và Trung Quốc. Cũng lại là một kịch bản tương tự, Australia vừa là đồng minh chiến lược của Mỹ, vừa là đối tác của quan hệ thương mại trị giá hơn 100 tỉ USD hàng năm với Trung Quốc, và cho đến gần đây, họ cũng đứng ngoài trong hầu hết các xung đột giữa hai cường quốc này ở Thái Bình Dương.

Trong thời điểm hiện tại, Australia vẫn đang là một đồng minh chiến lược quan trọng của Mỹ tại châu Á. Chỉ mới gần đây, tức ngày 28/3, Mỹ và Australia đã kí kết chiến lược hợp tác quốc phòng mới nhất về việc triển khai máy báy do thám ở những vùng biển châu Á từ quần đảo Cocos trên Ấn Độ Dương. Theo thỏa thuận Mỹ và Úc đã ký kết vào tháng 11-2011, Mỹ sẽ đưa 2.500 quân và nhiều máy bay đến Darwin để bảo vệ lợi ích của Mỹ ở châu Á – Thái Bình Dương. Washington và Canberra cũng đã đạt được thỏa thuận cho phép không lực Mỹ tiếp cận các căn cứ ở miền bắc nước Úc một cách dễ dàng hơn.

Về phía Trung Quốc, một lần nữa kinh tế lại đóng vai trò là sợi dây kết nối giữa Bắc Kinh và Canberra.  Cuối 2007, Trung Quốc thế chỗ Nhật Bản, trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Australia và đến 2009, vươn lên là thị trường xuất khẩu lớn nhất của nước này. Cho đến thời điểm này, Trung Quốc và Australia vẫn đang tiến hành đàm phán về hiệp định thương mại tự do triệt để (kéo dài từ 2005). Cả hai đều khá lạc quan trong vấn đề này.

Tuy nhiên, khác với thái độ trung lập của Indonesia, cùng với sự trở lại của Hoa Kỳ tại khu vực Châu Á – Thái Bình Dương, Canberra đã mạnh mẽ tái khẳng định lập trường của mình: mặc cho những lợi ích thương mại Trung Quốc mang lại, Australia đã và sẽ luôn là đồng minh thân cận, là tiền đồn đáng tin cậy của Hoa Kỳ trong khu vực. Trong bài phát biểu tại Shangri-La 2012, Bộ trưởng quốc phòng Australia – ông Stephen Smith đã bày tỏ quan điểm rằng sự hiện diện của Mỹ sẽ đảm bảo những lợi ích cốt lõi của Úc trong khu vực.

“Hoa Kỳ đã có những ảnh hưởng tích cực đến sự ổn định của khu vực và sẽ tiếp tục là một chủ thể quan trọng trong tương lai”, ông phát biểu: “Mối quan hệ đồng minh Australia – Hoa Kỳ là không thể phá vỡ, là nhân tố lâu dài trong những chiến lược và an ninh của quốc gia”. Buổi gặp mặt “tay ba” giữa ba nước Australia – Hoa Kỳ – Nhật Bản vào ngày 03/06 đã một lần nữa bồi đắp mối quan hệ đồng minh, vốn đã thân thiết từ lâu, qua việc cam kết đẩy mạnh hơn nữa hợp tác quốc phòng giữa các bên.

Đối với vấn đề Biển Đông, giống như người đồng nhiệm phía Indonesia – ông Purnomo Yusgiantoro, Stephen Smith cũng lên tiếng kêu gọi các bên liên quan mau chóng đưa những vấn đề tranh chấp biển Đông vào khuông khổ luật pháp quốc tế, xoa dịu căng thẳng qua đối thoại và hợp tác. Ông cũng bày tỏ quan điểm ủng hộ tăng cường hợp tác quốc phòng giữa các quốc gia trong khu vực, đặc biệt là với Australia. Với việc tham gia vào Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng mở rộng – ADMM Plus –  tại Hà Nội trong năm 2011 vừa rồi, cũng như những bước phát triển đáng ghi nhận trong Cam kết Quốc phòng Năm bên – FPDA (gồm Australia, Malyasia, Singapore, New Zealand và Anh Quốc), Canberra đang khẳng định mong muốn tạo ra sự ảnh hưởng, đóng vai trò một quốc gia “đầu tàu” trong khu vực.

“Mối quan hệ giữa các nước lớn không phải hoàn toàn do chính họ định đoạt, chính những cường quốc vừa và nhỏ cũng có thể đưa những nước lớn vào một kiến trúc chung”. Những gì mà tổng thống Yudhoyono đã phát biểu trong bài tham luận của mình tại Shangri-La đã khẳng định vai trò không nhỏ của những trung cường như Indonesia và Australia đối với cục diện mới của khu vực. Và cũng giống như ngài Ngoại trưởng Indonesia, Marty Natalegawa đã phát biểu với báo giới bên lề Hội nghị vừa qua: “Thái Bình Dương không phải là sân chơi riêng của Trung Quốc và Hoa Kỳ mà còn đó sự tham gia của các cường quốc đang nổi lên khác”.

Lê Thành – Nhật Anh

—–

http://vietnamnet.vn/vn/chinh-tri/tuanvietnam/75735/trung-cuong-trong-trat-tu-thai-binh-duong.html

About Văn Ngọc Thành

Dạy học nên phải học
This entry was posted in Archives, Articles, International relations and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s