NHỮNG THÁCH THỨC VỀ ĐỐI NỘI VÀ ĐỐI NGOẠI ĐANG CHỜ ĐỢI TÂN THỦ TƯỚNG NHẬT BẢN

THÔNG TẤN XÃ VIỆT NAM (Tài liệu tham khảo đặc biệt)

Thứ tư, ngày 16/1/2013

TTXVN (Niu Yoóc 15/1)

Đánh giá các thách thức đối nội và đối ngoại sắp tới của tân Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe, “Tạp chí Á-Âu” mới đây cho biết trong cuộc tổng tuyển cử gần đây tại Nhật Bản, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) giành được 294 ghế trong khi Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPI) cầm quyền chỉ giành được 57 ghế. Là Chủ tịch LDP, ông Shinzo Abe chính thức trở thành Thủ tướng Nhật Bản ngày 26/12. Đảng LĐP và đảng New Komeito (đảng Công Minh Mới), liên minh của hai cựu đối tác trong các chính phủ đo LDP lãnh đạo trước năm 2009, thành lập một chính phủ liên minh.

Mặc dù đảng LDP và New Komeito không chiếm đa số tại Thượng viện, nhưng với tổng số 325 ghế, hai đảng chiếm đa số ghế tại Hạ viện. Việc chiếm đa số của hai đảng tại Hạ viện có thể rất thuận tiện khi thông qua các dự luật bằng cách bỏ phiếu thông qua lần hai nếu các dự luật không được thông qua tại Thượng viện. Nhưng Chính quyền mới của tân Thủ tướng Abe dường như được thừa hưởng hàng loạt thách thức ở trong và ngoài nước từ chính phủ do DPJ lãnh đạo trước đó.

Trên mặt trận trong nước, Chính phủ mới chủ yếu phải đối phó với tình trạng giảm phát và giá đồng yên quá cao. Để thúc đẩy nền kinh tế, Chính quyền Abe dự định nhanh chóng đưa ra một ngân sách bổ sung cho tài khóa 2013 trị giá vài nghìn tỷ yên để trình Quốc hội xem xét tại phiên họp cuối tháng 1/2013. Như cam kết trong chiến dịch tranh cử, đảng LDP cũng có thể áp dụng các biện pháp nới lỏng tiền tệ mạnh tay, kể cả đề ra mục tiêu lạm phát hàng năm và đạt được một thỏa thuận chính sách với Ngân hàng Nhật Bản. Bên cạnh đó, sửa đổi hiến pháp cũng có thể trở thành một chủ đề nóng bỏng của cuộc tranh luận trong nhiệm kỳ của ông Abe. Đảng LDP đang xem xét để thảo luận với đối tác liên minh New Komeito về việc nới lỏng các yêu cầu sửa đổi hiến pháp theo quy định tại Điều 96. Nhưng thuyết phục New Komeito về vấn đề này có thể không dễ dàng bởi vì đảng này khá thận trọng trước ý đồ tương lai của LDP nhằm sửa đổi Điều 9 (tuyên bố từ bỏ quyền khai chiến), vấn đề năng lượng hạt nhân sẽ tiếp tục bao trùm các cuộc tranh luận trong nước. Đến nay LDP chưa đưa ra lập trường rõ ràng về vấn đề này có thể do công chúng phản đối mạnh mẽ. Các nhà lãnh đạo LDP rất chú trọng chính sách phi hạt nhân do Chính phủ DPJ đưa ra trước đây. Kể từ sau tai nạn hạt nhân Fukushima (tháng 3/2011), hoạt động của hầu hết các lò phản ứng hạt nhân tại Nhật Bản vẫn đang bị đình chỉ, từ đó tác động đến ngành công nghiệp cũng như tỷ lệ thất nghiệp ngày càng tăng. Vì vậy, dưới sự lãnh đạo của LDP, các lò phản ứng hạt nhân tại Nhật Bản một lần nữa có thể hoạt động trở lại, mặc dù chỉ khi nào vấn đề an toàn được bảo đảm, để giải quyết tình trạng thiếu năng lượng. Nhưng lập trường của LDP về năng lượng hạt nhân vẫn tiếp tục phải đối mặt với những lời chỉ trích trên các lĩnh vực khác nhau. Hiện nay, chính sách năng lượng của LDP dường như chưa cấp bách, khi đảng này đang chuẩn bị đề ra chiến lược cung cấp năng lượng cho đất nước trong 10 năm tới.

Trên mặt trận đối ngoại, xây dựng lại chính sách đối ngoại của Nhật Bản sẽ là một thách thức đối với Chính quyền Abe, đặc biệt khi căng thẳng gia tăng giữa Nhật Bản và các nước láng giềng – Trung Quốc và Hàn Quốc – về các tranh chấp lãnh thổ. Chừng nào liên minh an ninh Nhật-Mỹ còn tồn tại, những căng thẳng đó sẽ tiếp tục phát triển hơn nữa. Trong thời gian nắm quyền hơn 5 thập kỷ trước năm 2009, LDP đã duy trì quan hệ chặt chẽ với Mỹ. Hiện nay, LDP không thể thay đổi tiến trình của họ trên mặt trận này. Thực tế, chuyến thăm được dự kiến của Thủ tướng Abe đến Mỹ vào tháng 1/2013 rõ ràng khẳng định niềm tin của LDP vào các mối quan hệ song phương mạnh mẽ giữa Nhật Bản và Mỹ. LDP đang đề nghị xây dựng một đạo luật cơ bản về an ninh nhà nước để cho phép quốc gia thực hiện quyền tự vệ tập thể, từ đó sẽ thúc đẩy liên minh của Nhật Bản với Mỹ. Nhưng còn phải xem liệu ông Abe sẽ giải quyết các vấn đề rắc rối của liên minh thế nào, chẳng hạn căng thẳng giữa Mỹ và Nhật Bản về việc di chuyển căn cứ Futenma, tình cảm chống Mỹ gia tăng do các tội ác của quân đội Mỹ tại Okinawa.

Đối với Trung Quốc, giới lãnh đạo LDP dường như có lập trường không quyết đoán, mặc dù thực tế cuộc tranh cãi về quần đảo Senkaku gần đây đã phát triển đến đỉnh cao mới do tàu thuyền Trung Quốc thường xuyên xâm nhập các vùng biển Nhật Bản và một máy bay Trung Quốc vi phạm không phận Nhật Bản ngày 13/12. Thực tế, Phó Chủ tịch LDP Masahiko Komura khẳng định Nhật Bản cần lập lại quan hệ đối tác chiến lược cùng có lợi với Trung Quốc mà hai nước đã nhất trí trong nhiệm kỳ thủ tướng của ông Shinzo Abe năm 2006-2007. Ông Abe dường như đang cố gắng xoa dịu mối lo ngại của Trung Quốc về hình ảnh hiếu chiến của ông bằng cách nhấn mạnh mối quan hệ Trung Quốc-Nhật Bản là một trong những mối quan hệ song phương quan trọng nhất và cam kết nỗ lực cải thiện các mối quan hệ song phương khác. Nhưng Trung Quốc dường như không tin vào nhũng cam kết như vậy. Thực tế, nhiều báo cáo trên các phương tiện truyền thông Trung Quốc cảnh báo Bắc Kinh sẽ chống lại lập trường hiếu chiến của ông Abe và yêu cầu các nhà lãnh đạo Trung Quốc theo dõi sát quan điểm của giới lãnh đạo mới của Nhật Bản khi thăm đền thờ Yasukuni, tranh chấp quần đảo Senkaku và sửa đổi của Hiến pháp hòa bình.

Chương trình vũ khí hạt nhân của Bắc Triều Tiên sẽ là một thách thức lớn của Chính quyền Abe. Nhật Bản đang đối mặt với thách thức an ninh nghiêm trọng do Bắc Triều Tiên triển khai các tên lửa đạn đạo tầm trung có tầm bắn 1.300 km trực tiếp nhắm vào Nhật Bản. Hơn nữa, vụ các nhân viên tình báo Bắc Triều Tiên bắt cóc các công dân Nhật Bản trong thời kỳ trước Chiến tranh Lạnh cũng có thể nổi lên như một nguyên nhân quan trọng nừa gây căng thẳng giữa hai nước. Mặc dù Bình Nhưỡng cho rằng vấn đề bắt cóc con tin đã được giải quyết, nhưng Tôkyô lại cho rằng chừng nào Bắc Triều Xiên còn chưa cung cấp thông tin đầy đủ về những người bị bắt cóc thì quan hệ song phương vẫn chưa thể được bình thường hóa. Trong khi đó, những tác động của Chính quyền Abe đối với quan hệ Nhật Bản-Hàn Quốc vẫn chưa thể hiện chắc chắn, đặc biệt khi Hàn Quốc thay đổi lãnh đạo sau cuộc bầu cử tổng thống ngày 19/12. Kể từ khi cha của tân Tổng thống Park Geun-Hye, cựu Tổng thống Pắc Chung Hi, mở đường bình thường hóa quan hệ Hàn Quốc-Nhật Bản sau chiến tranh, nhiều người hy vọng quan hệ song phương có thể cải thiện khi bà Park lên nắm quyền. Nhưng các nhà phân tích cho rằng việc hàn gắn quan hệ giữa Xơun và Tôkiô sẽ tiếp tục phức tạp, bởi vì bà Park có lập trường không thỏa hiệp về một số vấn đề như tranh chấp đảo Takeshima. Nhưng lần phóng tên lửa đạn đạo tầm xa gần đây của Bắc Triều Tiên có thể đẩy Hàn Quốc, Nhật Bản và Mỹ liên kết với nhau để đối phó với Bình Nhưỡng. Sau vụ thử tên lửa, Bắc Triều Tiên có thể phát triển tầm bắn của các tên lửa. Điều này sẽ làm tăng căng thẳng trên bán đảo Triều Tiên cũng như trong khu vực, trong đó có Nhật Bản. Theo Bộ trưởng Quốc phòng Hàn Quốc Kim Kwan Jin, tên lửa của Bắc Triều Tiên có tầm bắn 10.000 km, do đó chúng có khả năng vươn tới bờ biển phía Tây của Mỹ. Từ những năm 1980, Bắc Triều Tiên triển khai hơn 600 tên lửa Scud có tầm bắn 300-500 km liên tục đe dọa an ninh của Hàn Quốc. Ngược lại, tháng 10/2012 Mỹ và Hàn Quốc nhất trí mở rộng tầm bắn của các tên lửa đạn đạo của Xơun từ 300 lên 800 km để vươn tới tất cả các khu vực của Bắc Triều Tiên, nhưng điều này dường như không đủ mạnh để ngăn chặn thái độ quyết đoán và khó lường của Bình Nhưỡng. Vụ thử tên lửa gần đây của Bắc Triều Tiên rõ ràng cho thấy Nhật Bản và Hàn Quốc sẽ tiếp tục đối mặt với các thách thức liên quan đến khả năng thu thập và chia sẻ thông tin tình báo. Vì vậy hai nước cùng với Mỹ có thể hợp tác để đối phó với các thách thức an ninh trong tương lai của Bắc Triều Tiên. Chương trình hạt nhân của Bắc Triều Tiên cũng có thể mở đường cho Nhật Bản và Hàn Quốc ký Hiệp định An ninh chung về Thông tin Quân sự (GSOMIA) và hoàn tất Thỏa thuận Tiếp nhận và Dịch vụ tương hỗ về Mua sắm trang thiết bị quân sự (ACSA).

Hiện nay, việc Nhật Bản tham gia Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược Xuyên Thái Bình Dương (TPP) do Mỹ lãnh đạo cũng là một khó khăn

khác của Chính quyền Abe. Do nhiều nhà lãnh đạo LDP phản đối, LDP chưa đi sâu các chi tiết cụ thể của TPP. Mặc dù lúc đầu có quan điểm phản đổi TPP, hiện nay ông Abe dường như có cái nhìn khác bằng cách tuyên bố các cuộc đàm phán TPP sẽ nằm trong một tiến trình nếu các lợi ích quốc gia của Nhật Bản được bảo đảm. Đến nay, tác động của của Chính quyền Abe đối với các mối quan hệ song phương giữa Nhật Bản với các nước vẫn chưa thể hiện rõ, nhưng không thể phủ nhận thực tế là, các vấn đề lịch sử giữa Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc đang là trở ngại lớn trong quan hệ của 3 nước để tiến tới một tương lai ổn định và thịnh vượng hơn. Chỉ khi nào ba nước quyết định gạt sang một bên các vấn đề lịch sử và thực sự nỗ lực đạt được một số thỏa hiệp với nhau, lúc đó họ mới có thể bình thường hóa quan hệ lâu dài. Trong khi vấn đề lịch sử đang tiếp tục tồn tại ở các nước, Thủ tướng Abe cần xóa bỏ hình ảnh hiếu chiến của ông và gánh vác trách nhiệm phát triển các mối quan hệ thân thiện với các nước lảng giềng đế được coi là một nhà lãnh đạo có tầm nhìn xa trông rộng ở khu vực Đông Á.

***

Tờ “Nghiên cứu châu Á” vừa có bài phân tích xu thế chỉnh trị ở Nhật Bản sau khi Đảng Dân chủ tự do (LDP) thắng cử trong cuộc bầu cử vừa qua, và mối quan hệ đang có chiều hướng ngày càng căng thẳng giữa nước này với nước láng giềng khổng lồ Trung Quốc, nội dung như sau:

Kết quả cuộc bầu cử ở Nhật Bản hôm 16/12 vừa qua đã đánh đấu một bước ngoặt được cho là hướng tới chủ nghĩa dân tộc trong nền chính trị ở nước này. Sự chuyển hướng sang phái hữu này trong chính sách của Nhật Bản là một cảnh báo đối với nhiều người, nhiều giới, cả ở trong và ngoài Nhật Bản. Có hai vấn đề cho thấy rõ sự chuyển hướng này: cuộc xung đột với Trung Quốc về quần đảo Điếu Ngư/Senkaku và những lời kêu gọi thay đổi hiến pháp để hủy bỏ hoặc sửa đổi điều khoản gọi là hòa bình trong hiến pháp của Nhật Bản.

Đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) cầm quyền trước cuộc bầu cử trên đã thổi bùng lên tình hình căng thẳng với Trung Quốc bằng cách thực hiện “quốc hữu hóa” các hòn đảo đang gây tranh cãi hồi tháng 9/2012. Kết quả

là diễn ra một cuộc đối đầu giữa các tàu biển Nhật Bản và Trung Quốc mà Đảng Dân chủ Tự do (LDP) và Đảng khôi phục Nhật Bản (PRJ), lúc bấy giờ thuộc phe đối lập, đều đề nghị làm tăng thêm quyết tâm này của Nhật Bản bằng cách xây dựng các công trình, vững chắc trên các hòn đảo này. Nhà lãnh đạo của LDP, Shinzo Abe, nổi tiếng về những quan niệm hữu khuynh dân tộc của mình, đã tập trung vào việc bảo vệ tất cả các lãnh thổ mà Nhật Bản coi là phương tiện để nhấn mạnh đến những sự thay đổi hiến pháp nhằm biến “các lực lượng phòng vệ” thành một đội quân chính quy có thể tham gia “một lực lượng phòng vệ tập thể”. Điều khoản “hòa bình” từng là một cản trở đối với việc Nhật Bản tham gia các cuộc chiến tranh xâm lược do Mỹ tiến hành ở khu vực Trung Đông và theo LDP cũng như những đảng có cùng khuynh hướng, thì điều đó đã cản trở những lợi ích của đế quốc Nhật Bản.

Nhà lãnh đạo PRJ Shintaro Ishihara kêu gọi hủy bỏ toàn bộ hiến pháp “chiếm đóng” do Mỹ thảo ra sau khi kết thúc Chiến tranh thế giới thứ Hai, và đã gợi ý rằng Nhật Bản nên chế tạo vũ khí nguyên tử riêng của mình. Trong khi vẫn cảnh báo những mối nguy hiểm “chống nước ngoài và chủ nghĩa phiêu lưu” và tán thành một nền “quốc phòng có trách nhiệm”, Thủ tướng Yoshihiko Noda đã nêu lên lý lẽ cho những sự sửa đổi bảo đảm tính hiến pháp của quân đội. Những đề nghị này kèm theo nỗ lực phối hợp để làm sống lại chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản và phủ nhận những tội ác khủng khiếp của quân phát xít Nhật Bản trong các cuộc chiến tranh ở châu Á vào những năm 1930 và 1940. ông Abe đã tiết lộ những mục tiêu của mình bằng cách tới thăm ngôi đền thiêng nổi tiếng Yasukuni, nơi thờ những người lính tử trận trong các cuộc chiến tranh của Nhật Bản và kêu gọi xem xét lại toàn bộ nhận thức “bất công” về lịch sử của các cuộc chiến tranh Nhật Bản. Ông Noda đã bảo vệ chuyến thăm tới Yasukuni của ông Junchiro Koizumi, khi ông này là thủ tướng từ năm 2001 đến 2006.

Khi phân tích các quan điểm trên chính trường Nhật Bản trong giai đoạn hiện nay, cần phải nhấn mạnh một thực tế là Chính phủ của Tổng thống Mỹ Barack Obama đã khuyến khích một cách có ý thức các xu hướng quân phiệt này ở Nhật Bản trong khuôn khổ một chương trình lớn của Mỹ nhằm kiềm chế tối đa ảnh hưởng của Trung Quốc tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Mỹ đã giữ một vai trò chủ chốt để buộc nhà lãnh đạo thuộc DPJ Yukio Hatoyama từ chức vào giữa năm 2010, ông này đã bảo vệ một chính sách đối ngoại độc lập với Mỹ và hợp tác chặt chẽ hơn với Trung Quốc. Thay thế ông vào chức thủ tướng Nhật Bản, Naoto Kan đã nhanh chóng khẳng định sự ủng hộ của ông đối với liên minh Mỹ và tiến hành một cuộc đối đầu ngoại giao lớn với Trung Quốc về vấn đề quần đảo Senkaku/Điếu Ngư hồi tháng 9/2010. Nhưng về cơ bản, bước ngoặt của tầng lớp lãnh đạo Nhật Bản tới chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa quân phiệt là sản phẩm của sự trầm trọng trong cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị của đất nước. Từ thặng dư thương mại trong nhiều năm liên tiếp, Nhật Bản bị thâm hụt nặng trong bối cảnh một cuộc suy thoái tại phần lớn các nước châu Âu và sự bấp bênh ở Mỹ.

Sự suy yếu của chủ nghĩa tư bản Nhật Bản – vẫn phụ thuộc nặng nề vào việc nhập khẩu các nguyên liệu và các thị trường xuất khẩu – đã được nhấn mạnh bởi thảm họa kép, động đất và sóng thần, hồi đầu năm 2011, đã buộc Nhật Bản phải đóng cửa hầu như toàn bộ ngành công nghiệp hạt nhân của mình. Nhập khẩu dầu lửa và khí đốt, cũng như các nguồn năng lượng thay thế, đã góp phần làm cho cán cân thương mại thâm hụt trầm trọng hơn.

Đây là lần thứ 5 trong vòng 15 năm qua, nền kinh tế Nhật Bản bị nhấn chìm trong nạn suy thoái. Xuất khẩu của Nhật Bản bị ảnh hưởng do giá đồng yên cao và sự suy giảm các thị trường ở Mỹ, châu Âu và Trung Quốc.

Về chính sách kinh tế cũng như chính sách đối ngoại, chính phủ mới đang quyết tâm đảo ngược thời suy tàn của Nhật Bản. Ông Abe đã thông báo một chính sách tiền tệ giống chính sách đã được Ngân hàng dự trữ liên bang Mỹ áp dụng để giảm bớt lạm phát và giảm giá trị đồng yên. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng những bước đi này chỉ làm tăng thêm các cuộc chiến tranh tiền tệ quốc tế. LDP cũng chủ trương tăng thuế để giảm bớt gánh nặng về khoản nợ công của Nhật Bản.

Tình hình hiện nay giống một cách kỳ lạ tình hình của những năm 1930. Nhật Bản bị ảnh hưởng nặng nê từ nạn suy thoái thương mại thế giới, đã dấn sâu vào một cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị trầm trọng. Chế độ theo chủ nghĩa quân phiệt tuyệt vọng ở Tôkyô lúc đó đã tìm cách vượt qua tình trạng tồi tệ về kinh tế của Nhật Bản nhờ vào các cuộc chiến tranh để chiếm hữu các thị trường và các nguyên liệu. Lúc bấy giờ, chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản tồn tại song hành với sự trấn áp tàn bạo tầng lớp công nhân ở trong nước và những phương pháp tàn bạo nhất để tăng cường sự chiếm đóng của mình ở Trung Quốc và sau này là chiếm đóng Đông Nam Á. Tất nhiên, thế giới đã thay đổi từ khi Mỹ chấm dứt cuộc chiến tranh ở Thái Bình Dương vào năm 1945, và Mỹ hiện đang tìm cách duy trì, tăng cường ảnh hưởng của mình trong khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Trong khuôn khổ kế hoạch làm giảm ảnh hưởng của Trung Quốc, những năm gần đây, Tổng thống Obama đã khuyển khích Nhật Bản tăng cường quân đội của mình và thể hiện một thái độ cứng rắn hơn đối với Trung Quốc, và chắc chắn chính sách sẽ được tăng cường dưới thời Thủ tướng Abe.

Theo các nhà quan sát, việc Nhật Bản chuyển hướng sang chủ nghĩa quân phiệt là một mưu toan vô vọng củng cố vị trí của mình như là cường quốc đế quốc thống trị ở châu Á. Vị trí này hiện đang bị Trung Quốc đe dọa vì hồi năm ngoái Trung Quốc đã làm lu mờ Nhật Bản khi trở thành nền kinh tế lớn thứ hai trên thế giới, sau Mỹ. Ngoài ra, đó cũng là mưu toan để chuẩn bị cho chính phủ mới, nhằm áp đặt những biện pháp thắt lưng buộc bụng để làm giảm bớt khoản nợ công khổng lồ của đất nước.

Cuộc khủng hoảng hiện nay của chủ nghĩa tư bản Nhật Bản có lịch sử sâu sắc. Thời kỳ ngắn ngủi gọi là nền dân chủ Taisho hồi đầu những năm 1920 đã nhanh chóng nhường chỗ cho một phương hướng dân tộc chủ nghĩa thuộc phái hữu và cuộc trấn áp chống người lao động. Đạo luật bảo vệ nên hòa bình năm 1925 đã cấm tât cả các đảng bảo vệ chủ nghĩa xã hội và mở đường cho việc bãi bỏ các cuộc biểu tình và bãi công. Tính dễ bị tổn thương của nền kinh tế Nhật Bản thể hiện rõ rệt sau sự suy giảm đột ngột của Phố Uôn hồi năm 1929 và mở đầu sự suy thoái trên thế giới. Xuất khẩu của Nhật Bản chỉ trong một thời gian ngắn đã bị chia thành hai, nuôi dưỡng nỗi thât vọng của các giới lãnh đạo và xu hướng tái vũ trang và giải quyết cuộc khủng hoảng bằng các cuộc chinh phục quân sự, nhất là ở Trung Quốc. Quân đội, được hoàng đế ủng hộ, giữ vai trò chính trị hàng đầu, tiến hành các cuộc chiến tranh xâm lược trong khu vực hồi thập niên 30 của thế kỷ trước, song các kế hoạch của chế độ quân sự Nhật Bản lúc bấy giờ đã vấp phải những lợi ích của đế quốc Mỹ, dẫn đến cuộc chiến tranh ở Thái Bình Dương năm 1941.

Trên thực tế, nền dân chủ của thời kỳ hậu chiến tranh ở Nhật Bản chưa bao giờ phát triển. Dựa vào sự ủng hộ của Liên minh với Mỹ mang lại khuôn khổ cho sự phát triển kinh tế, LDP đã nắm quyền gần như từ khi nó được thành lập vào năm 1955 cho đến năm 2009. Đảng này chưa bao giờ đoạn tuyệt với quá khứ theo chủ nghĩa quân phiệt của Nhật Bản và bao gồm những gương mặt như ông nội của Abe là Mobusuke Kishi, người từng là thành viên của chính phủ trước chiến tranh và đã trở thành thủ tướng vào năm 1957. Các chính phủ kế tiếp nhau của LDP chỉ đưa ra những lời xin lỗi mang tính hình thức và hạn chế về những tội ác chiến tranh của Nhật Bản.

Sự sụp đổ của Liên Xô vào năm 1991, chấm dứt Chiến tranh Lạnh và sự xuất hiện những cạnh tranh giữa các cường quốc đã đẩy nhanh tiến trình tái cơ cấu chính sách của Nhật Bản. Tầng lớp lãnh đạo Nhật Bản đang tìm cách tạo ra một công cụ chính trị có thể tăng cường những lợi ích kinh tế và chiến lược trong một thế giới ngày càng bất ổn. Việc nổ ra cuộc khủng hoảng tài chính thế giới hồi năm 2008 đã khiến tầng lớp lãnh đạo Nhật Bản nhận thấy cần phải cấp bách hành động. Điều thể hiện trong cuộc bầu cử năm 2012 là sự quay trở lại những phương pháp của những năm 1930 dưới một hình thức thích hợp ở thế kỷ 21 để đáp ứng những nhu cầu của Nhật Bản hiện nay.

Sự trở lại cầm quyền của LDP sau cuộc bầu cử Hạ viện mới đây ở Nhật Bản đánh dấu sự thay đổi triệt để không những trong chính sách của Nhật Bản mà cả quốc tế. Chủ nghĩa dân tộc và chủ nghĩa quân phiệt thấm đẫm chiến dịch bầu cử, chứng tỏ quyết tâm của tầng lớp lãnh đạo Nhật Bản tái khẳng định những lợi ích của mình ở châu Á và thế giới bằng tất cả mọi phương tiện có thể, kể cả bằng sức mạnh quân sự. Nhà lãnh đạo LDP, Shinzo.Abe, được bầu làm Thủ tướng Nhật Bản đã cho thấy một đường lối cứng rắn trong cuộc xung đột về lãnh thổ với Trung Quốc đối với các hòn đảo Senkaku/Điếu Ngư. Phát biểu trên kênh truyền hình NHK, ông Abe đã tuyên bố rằng các hòn đảo Senkaku là bộ phận thuộc lãnh thổ của Nhật Bản và cảnh báo rằng mục tiêu của Nhật Bản là chấm dứt thách thức với Trung Quốc. Ngay trong thời gian diễn ra chiến dịch vận động bầu cử, LDP đã công khai chủ trương xây dựng các cơ cấu thường trực trên các hòn đảo không có người ở, một quyết định đã khiến cho mối quan hệ với Trung Quốc trở nên xấu đi đáng kể sau khi DPJ khi còn cầm quyền đã quyết tâm quốc hữu hóa nhóm đảo này hồi tháng 9/2012. Và mới đây, quân đội Nhật Bản đã triển khai các máy bay chiến đấu để giám sát không phận các hòn đảo này.

Chính phủ Nhật Bản và Trung Quốc khơi lên chủ nghĩa dân tộc trong khi cuộc khủng hoảng kinh tế ảnh hưởng ngày càng mạnh mẽ đến nền kinh tế của họ, khiến dư luận công chúng ngày càng tức giận do mức sống của họ bị suy giảm nghiêm trọng. Bắc Kinh đã phản ứng trước việc Nhật Bản quốc hữu hóa nhóm đảo Senkaku/Điếu Ngư bằng cách bật đèn xanh cho các cuộc phản đối chống Nhật Bản.

Qua những căng thẳng trong quan hệ giữa Nhật Bản và Trung Quốc liên quan tới việc tranh chấp chủ quyền nhóm đảo Senkaku/Điếu Ngư, nhiều người trên thế giới tỏ ý rất lo ngại và đặt câu hỏi rằng phải chăng một cuộc chiến tranh thế giới thứ ba sẽ nổ ra ở châu Á? Nhất là khi Trung Quốc đang không ngừng tăng cường tiềm năng quốc phòng của mình, vô hình trung kéo theo một cuộc chạy đua vũ trang thực sự ở gần như toàn bộ lục địa châu Á. Nhật Bản cũng không thể đứng ngoài cuộc, và đây là lần đầu tiên kể từ 65 năm nay, nước này đã phải gia tăng việc mua vũ khí phòng vệ. Từ ít nhất 10 năm nay, ngân sách quốc phòng của Nhật Bản giảm 1%/năm, trong khi ngân sách quốc phòng của Trung Quốc tăng 10%/năm. Vì vậy, nếu ngân sách quốc phòng của Nhật Bản có vẻ tăng thì đó là do giá đồng yên tăng so với đồng USD, hiện là khoảng 4.700 tỷ yên, tức là khoảng 60 tỷ USD. Quân đội Nhật Bản đang trang bị cho mình các thiết bị mũi nhọn, như máy bay F35 của Mỹ (rađa khó phát hiện) và tàu biển có khả năng tấn công, tàu sân bay trực thăng đang được xây dựng có qui mô như tàu sân bay. Hơn nữa, ai cũng biết LDP và cá nhân Thủ tướng hiện nay của Nhật Bản Shinzo Abe luôn ủng hộ một nền quốc phòng hùng mạnh và luôn chủ trương tăng cường liên minh với Mỹ. Đấy chính là điều Trung Quốc phải tính đến cho dù Mỹ không muốn can thiệp vào bất đồng hiện nay giữa nước này và Nhật Bản để tránh một cuộc đối đầu với Bắc Kinh.

***

TTXVN (Tôkyô 14/1)

Theo tờ “Thời báo Nhật Bản” số ra mới đây, trong khi gần 300 ứng cử viên trên toàn quốc của đảng Dân chủ Tự do (LDP) vẫn còn hân hoan với thành công vang dội của họ tại cuộc bầu cử Hạ viện ngày 16/12 vừa qua, thì tâm trạng của một số nhân vật cấp cao tại đại bản doanh của đảng này lại có vẻ khá thâm trầm.

Số ngày tiến đến cuộc bầu cử trên bảng đếm ngược đã nhanh chóng được thay thế bởi một dãy số khác nhắc nhở LDP vào ngày 17/12 rằng chỉ còn 223 ngày nữa trước khi nhiệm kỳ của một nửa số nghị sĩ tại Thượng viện Nhật Bản kết thúc.

Ban lãnh đạo LDP luôn nhận thức rõ những bài học lịch sử. LDP vẫn còn thiếu một đa số tại Thượng viện mà đảng này sẽ không dễ dàng có được vào tháng 7/2013, song nếu thất bại thì điều này có thể đồng nghĩa với tai họa đối với LDP và Nội các mới. Thủ tướng Shinzo Abe từng bị buộc phải từ chức vào nam 2007 sau khi LDP nếm mùi vị thất bại trong cuộc bầu cử Thượng viện.

Cựu Thủ tướng Taro Aso, một đồng minh thân cận của Thủ tướng Abe phát biểu hôm 20/12: “Chúng tôi có thể lại đi vào vết xe đổ như đảng Dân chủ Nhật Bản (DPJ) trừ khi chúng tôi đáp ứng được những kỳ vọng của người dân”.

Một nửa trong số 242 ghế tại Thượng viện sẽ là tâm điếm của cuộc đua tranh tại Thượng viện mùa Hè này. Đe LDP và đảng Công Minh Mới giành đa số tại Thượng viện, phe cầm quyền cần giành được tối thiểu 64 ghế, bao gồm cả cuộc bầu cử bổ sung dự kiến diễn ra vào tháng 4/2013.

Tuy nhiên, liên minh này đã không giành được nhiều ghế kể từ cuộc bầu cử Thượng viện năm 2001 – thời điểm chính khách nổi tiếng Junichiro Koizumi giữ cương vị Chủ tịch LDP và Thủ tướng Nhật Bản.

Ngoài ra, xu hướng bầu cử kém ổn định của nước này đe dọa ban lãnh đạo LDP. Sau khi LDP giành chiến thắng áp đảo trước một chính đảng khác, cử tri Nhật Bản thường “quay ngoắt 180 độ” ngay trong cuộc bầu cử kế tiếp. Cụ thể, sau khi liên minh cầm quyền của ông Koizumi giành chiến thắng áp đảo trong cuộc bẩu cử Hạ viện năm 2005, liên minh này lại chỉ giành được 46 ghế tại cuộc bầu cử Thượng viện năm 2007. Trong khi đó, sau chiến thắng lịch sử của DPJ trong cuộc đua vào Hạ viện năm 2009, đưa đảng này lên vị trí cầm quyền, DPJ chỉ giành được 44 ghế tại cuộc bầu cử Thượng viện năm 2010. Điều này khiến DPJ đứng đầu một cơ quan lập pháp bị chia rẽ, làm suy yếu khả năng điều hành – một tình cảnh quen thuộc trong nền chính trị Nhật Bản.

Katsuyuki Yakushiji, Giáo sư Đại học Toyo, và là cựu biên tập viên về chính trị của tờ “Asahi Shimbun”, cho biết “rào cản có thể còn cao hơn” khiến phe cầm quyền khó giành đa số tại Thượng viện. Ông cho rằng chỉ sau khi giành được một đa số tại Thượng viện, Chính quyền Abe mới có thể trở thành một chính quyền “thực thụ”.

Vì lẽ đó, giáo sư Yakushiji cho rằng ông Abe “có lẽ sẽ không làm bất cứ điều gì có thể gây ra tác động tiêu cực đổi với cuộc bầu cử Thượng viện” và sẽ tạm gác phần lớn những kế hoạch về chính sách đối ngoại gây tranh cãi của mình, như việc đi thăm Đền Yasukuni, ngôi đền có liên quan đến chiến tranh, và xem xét lại các quan điểm chính thức của Nhật Bản đối với những hành động của nước này trong quá khứ chiến tranh.

Ông Yakushiji dự đoán cho đến tháng 7/2013 tới, chính phủ và phe cầm quyền sẽ tập trung vào việc soạn thảo và thực thi ngân sách bổ sung năm 2012 và ngân sách cho tài khoá 2013, điều chỉnh chính sách an sinh xã hội trước khi tăng thuế tiêu dùng dự kiến lên 8% vào tháng 4/2014. Vị giáo sư đại học Toyo cho biết: “Tôi không nghĩ sẽ có bất cứ thay đổi lớn nào về chính sách cho đến thời điểm bầu cử Thượng viện vào mùa Hè này”.

Ngay cả khi vượt qua được cuộc bầu cử này, Chính quyền Abe sẽ vẫn phải đối mặt với hàng loạt những thách thức bao gồm việc Nhật Bản có nên tham gia đàm phán Hiệp định Đối tác kinh tế chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP) hay không và việc giữ lại năng lượng nguyên tử trong cơ cấu năng lượng của nước này. Chính quyền mới cũng phải đối mặt với

hàng loạt vấn đề đối ngoại và an ninh quốc gia, đáng kể nhất là tranh chấp lãnh thổ với Trung Quốc, Đài Loan, Hàn Quốc và Nga.

Giáo sư Yakushiji nhận định trong hoàn cảnh hiện nay, có lẽ ông Abe sẽ không quá cứng rắn với Trung Quốc. Ông cho rằng Tôkyô và Bắc Kinh sẽ mở các cuộc đàm phán hàn gắn quan hệ song phương, có lẽ bằng cách tách bạch các tranh cãi lãnh thổ với vấn đề kinh tế. Ông nói: “Giá trị thực sự của chính quyền Abe sẽ phải đứng trước một phép thử vào thời điểm này”.

Sự kiện ngoại giao đầu tiên đối với ông Abe diễn ra vào tháng 1/2013 khi ông đến Mỹ để gặp Tổng thống Barack Obama.

Ông Abe hy vọng sẽ tái khẳng định kế hoạch tăng cường đồng minh Nhật-Mỹ và có thể đề cập đến ý định thay đổi cách hiểu của chính phủ về Hiến pháp nhằm cho phép Nhật Bản thực hiện quyền phòng vệ tập thể trong những tình huống thực sự khấn cấp. Tuy nhiên, đảng Công Minh Mới, một chính đảng bồ câu nhận được sự ủng hộ của giới tăng lữ, sẽ thận trọng với việc thay đổi Điều 9 và cách lý giải chính thức nội dung bản Hiến pháp hòa bình. Chính quyền lâu nay vẫn hiểu bộ luật tối cao này cấm Nhật Bản thực hiện quyền được Hiến chương Liên hợp quỗc (LHQ) thừa nhận, cho phép nước này tấn công quốc gia kẻ thù một khi quốc gia đó xâm lược một nước đồng minh.

Trên phương diện tài chính, ông Abé sẽ phải đối mặt với những phép thử vào tháng 3 và 4/2013. Hai trong số 9 thành viên Ban điều hành chính sách của Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) sẽ mãn nhiệm vào ngày 19/3 và Thống đốc BOJ Masaaki Shirakawa – người được đào tạo chính quy về tài chính dường như không mấy mặn mà với các đề xuất có phần táo bạo của ông Abe – sẽ rời nhiệm sở vào ngày 8/4 tới.

Ông Abe đang gây áp lực lên BOJ nhằm buộc ngân hàng này phải nới lỏng tiền tệ không hạn chế và ẩn định mục tiêu lạm phát mà ông tin tưởng là sẽ chấm dứt cuộc chiến dai dẳng hàng thập kỷ của Nhật Bản với tình trạng giảm phát và kéo nền kinh tế thoát khỏi suy thoái.

Thủ tướng Abe cũng đe dọa sẽ xem xét lại đạo luật đối với BOJ nhằm bãi bỏ sự độc lập của ngân hàng trung ương trừ khi BOJ chấp nhận các đòi hỏi của ông và bổ nhiệm một thống đốc mới “biết vâng lời” trước những đề xuất của ông. Nếu ông Abe không bổ nhiệm được một thống đốc và các “cấp dưới” dễ bảo trong Ban điều hành chính sách thì các cử tri có thể sẽ hoài nghi hiệu quả của học thuyết “Abenomics”.

Chính phủ có thể đề cử các ứng cử viên cho chức vụ thống đốc BOJ và các vị trí trong Ban điều hành nhưng vấn đề là Quốc hội phải ủng hộ họ.

Tuy nhiên, trong trường hợp này, Thượng viện do phe đối lập kiểm soát có thể bác bỏ những lựa chọn trên vô điều kiện vì sự qua mặt của Hạ viện bất chấp kết quả ở Thượng viện ra sao lại không có tác dụng đối với việc bổ nhiệm các chức danh của BOJ.

Một ngày trọng đại khác đối với ông Abe sẽ đến vào tháng 8/2013, thời điểm Văn phòng Nội các công bố các dữ liệu ước tính đầu tiên về Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Nhật Bản trong quý đầu tiên của tài khóa. Đó sẽ là bản báo cáo thành tích cho các biện pháp tài chính và kinh tế mà ông Abe thúc đẩy trong nửa đầu năm 2013. Kết quả này cũng sẽ điều chỉnh quyết sách của Chính phủ vào mùa Thu về việc có tăng thuế tiêu dùng lên 8% vào năm 2014 nữa hay không.

Giáo sư Yakushiji thuộc Đại học Toyo tin rằng năm 2013 sẽ đặc biệt quan trọng đối với Nhật Bản bởi vì Mỹ, Trung Quốc và Hàn Quốc đều có các chính quyền mới với nền móng vững chắc hơn Nhật Bản. Cả ba chính phủ mới này – đều vừa là các đối tác quan trọng vừa là những đối thủ chủ yếu – sẽ theo đuổi những lợi ích quốc gia trên nhiều lĩnh vực từ thương mại đến ngoại giao trong quan hệ với Nhật Bản.

Giáo sư Yakushiji cho biết: “Nếu Nhật Bản bị tê liệt do nền chính trị trong nước và không thể làm bất cứ điều gì trước một Quốc hội bị chia rẽ, ngay cả sau cuộc bầu cử Thượng viện tới, điều này sẽ tạo ra một môi trường quốc tế mà ở đó Nhật Bản sẽ bị các nước khác phớt lờ. Đó không chỉ là vấn đề của riêng Chính quyền Abe. Nhật Bản hiện đang ở ngã tư đường và một con đường là đi xuống”.

About Văn Ngọc Thành

Dạy học nên phải học
This entry was posted in Archives, Articles, International relations and tagged , . Bookmark the permalink.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s