TRUNG QUỐC: NHỮNG NHÀ HIỀN TRIẾT VÀ KẺ CHINH PHỤC THẾ GIỚI

THÔNG TẤN XÃ VIỆT NAM (Tài liệu tham khảo đặc biệt)

Chủ nhật, ngày 14/7/2013

Tạp chí Der Spiegel (Đức) – số 44/2012

Hiếm có một quốc gia nào mà ch tiêu quân sự lại gia tăng mạnh mẽ như ở Trung Quốc. Với Khổng T và Tôn Tử, Bắc Kinh đang mở màn một chiến dịch về mặt tư tưởng.

Tất cả những người có mặt trong sự kiện này sau đó đều nói rằng một sự việc như vậy chưa bao giờ xảy ra, kể từ khi những người Cộng sản lên nắm quyền tại Trung Quốc cách đây 64 năm và đặt quân đội dưới quyền kiểm soát của đảng. Và sự việc này diễn ra đúng vào lúc tất cả mọi người đều đang trong trạng thái thư giãn, trong một buổi tiệc mừng nhằm tôn vinh các tướng lĩnh lãnh đạo.

Các nhà lãnh đạo của đảng Cộng sản Trung Quốc tại Bắc Kinh đã tổ chức bữa tiệc vào tháng 2/2012, nhằm nhấn mạnh sự hòa hợp giữa chính trị và quân sự. Khi một sĩ quan cấp cao của lực lượng không quân chuẩn bị chúc mừng các đồng chí bên đảng Cộng sản, Thượng tướng Chương Tấm Sinh đã gạt ông ta sang một bên và hét lên: “Hãy chấm dứt những lời phỉnh nịnh! Trong đảng có mấy con lợn đang âm mưu chống lại tôi”. Rồi ông ta quay sang chửi mắng Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào, người đang ngồi bên bàn tiệc, và cáo buộc ông tham gia âm mưu chống lại mình. Hồ Cẩm Đào giận dữ rời khỏi bữa tiệc, còn các sĩ quan quân đội ở lại phải rất cố gắng để kiềm chế Chương Tấm Sinh, lúc đó vẫn tiếp tục la hét những lời tục tĩu.

6 người có mặt trong bữa tiệc đã xác nhận về sự việc trên và báo cáo của họ đã bị lọt ra cho tờ “New York Times” và tờ “Der Spiegel”. Điều mọi người còn chưa rõ là Chương Tấm Sinh hôm đó đã say đến mức nào và chuyện gì xảy ra với ông sau đó.

Vào tháng 3/2012, Thượng tướng Chương Tấm Sinh, 64 tuổi, đã bị đình chỉ công tác mà không có một lời giải thích chính thức nào. Đó là kết thúc tạm thời của một sự nghiệp xuất sắc: Là thành viên của Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc từ năm 1968, Chương Tấm Sinh đã nỗ lực để thăng tiến từ vị trí Tư lệnh quân khu Quảng Châu thành Phó Tổng tham mưu trưởng thứ nhất. Vài tháng trước khi sự kiện trên xảy ra, ông còn được coi là một ứng cử viên tiềm năng cho chức Bộ trưởng Quốc phòng. Tuy nhiên, cũng có những lời đồn đại rằng ông là một người khó lường về mặt chính trị và không phải lúc nào cũng chấp nhận ưu thế của đảng.

Chương Tấm Sinh không phải là người duy nhất có quan điểm này. Tại Đại hội Đảng lần thứ 18 diễn ra vào tháng 11/2012 ở Bắc Kinh, ban lãnh đạo đảng Cộng sản Trung Quốc đã trải qua một sự thay đổi quan trọng. Trong số 9 thành viên của ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị, cơ quan lãnh đạo hàng đầu của Trung Quốc, 7 người đã được thay thế. Một cuộc chiến đang diễn ra xung quanh hướng đi của đất nước và cả quyền lực.

Hồ Cẩm Đào, 69 tuổi, đã rút khỏi vị trí Tổng bí thư vào tháng 11/2012 và vào tháng 3/2013, ông vừa chuyển giao chức vụ Chủ tịch nước và Chủ tịch Quân ủy Trung ương cho cấp phó Tập Cận Bình, 59 tuổi. Trước đó, đã có những lời đồn đoán rằng Hồ Cẩm Đào vẫn sẽ giữ chức Chủ tịch Quân ủy trung ương và nắm quyền kiểm soát quân đội ít nhất cho tới năm 2014, như 2 người tiền nhiệm trước của ông từng làm. Trong 8 năm qua, Hồ Cẩm Đào đã thăng chức cho ít nhất 45 sĩ quan lên hàm tướng để có được sự trung thành của họ.

Những đồn đoán trên chắc chắn đã gây nhiều bực tức cho Tập Cận Bình, nhà lãnh đạo mới của Trung Quốc. Vì nếu không nắm quyền kiểm soát quân đội, phạm vi quyền lực chính trị của ông sẽ bị thu hẹp. Trái với Hồ Cẩm Đào, Tập Cận Bình lại có những kinh nghiệm quân sự và các mối quan hệ chặt chẽ với lực lượng quân đội. Khi còn trẻ, ông từng làm việc cho Bộ trưởng Quốc phòng lúc đó là Cảnh Tiêu, một người bạn của cha ông từ thời kì kháng chiến. Ngoài ra, ông còn kết hôn với Bành Lệ Viện, 49 tuổi, một ca sĩ có ảnh hưởng lớn chuyên biểu diễn các bài hát dành cho quân đội, được ngưỡng mộ trên toàn quốc và mang hàm thiếu tướng trong Lực lượng Văn công Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc.

Tập Cận Bình đã tự tin cho phép mình tham gia trò chơi đấm bóng với chính cấp trên cũ của mình. Trong năm 2012, ông đã nhiều lần gặp gỡ các quan chức cấp cao trong quân đội. Các đồng minh thân cận nhất của ông bao gồm các quan chức theo nhiều trường phái khác nhau như Tướng Lương Nguyên, một nhân vật theo đường lối cứng rắn và chủ trương theo đuổi một chính sách hiếu chiến, hay Trung tướng Lưu Á Châu, người ủng hộ một sự tự do hóa về chính trị ở Trung Quốc dựa theo hình mẫu của Xinhgapo.

Cuộc chiến tranh giành sự ủng hộ của các tướng lĩnh đã làm tăng thêm sự tự tin của họ. Bên cạnh sự gia tăng đáng kể ngân sách quốc phòng (tăng hơn 11% trong năm 2012), một số nhân vật theo đường lối cứng rắn còn đề cập đên một sự độc lập lớn hơn của quân đội và gạt bỏ ảnh hưởng chính trị của đảng. Ý tưởng này khiến đảng Cộng sản Trung Quốc rất tức giận. Họ lo sợ trước cách hành xử độc lập này và lo ỉắng cảnh báo về “những ý tưởng sai lầm” cùng với “các động cơ ngầm” thông qua truyền thông nhà nước. Theo tờ “Thời bảo Hoàn cầu”, cơ quan tuyên truyền của Bắc Kình, những ỷ tưởng này được phương Tây gieo rắc vả là một “công cụ chiếri lược” nhằm phá hủy hệ thống các quốc gia xã hội chủ nghĩa.

Đối với những kè ‘xúi giục trong quân đội, đây không chỉ là một sự gia tăng ảnh hưởng của mình trong trò chơi quyền lực đối nội. Họ cảm thấy Trung Quốc đang bị bao vây và do đã ủng hộ một chính sách mới cứng rắn hơn đối với các nước láng giềng châu Á và trước tiên là đối với Mỹ. Theo Lý Quần, một quan chức cấp cao có ảnh hường lớn trong đảng Cộng sản Trung Quốc, Washington đã “bao vây chiến lược” nước này và đưa ra bằng chứng là Hải quân Mỹ có kế hoạch cho gần 60% tàu chiến của mình đóng tại Thái Bình Dương vào năm 2020, nhiều hơn số tàu chiến Mỹ tại Dại Tây Dương và vịnh Persian.

Ngoài ra, Nhà Trắng còn đang tăng cường nỗ lực thành lập liên minh quân lự với các nước láng giềng của Trung Quốc. Lý Quần cho biết; “Mục tiêu thật sự của họ không phải là bảo vệ cái gọi là quyền con người. Họ đang sử dụng cái cớ này để kiềm chế sự tăng trưởng lành mạnh của Trung Quốc và ngăn chặn khả năng sự thịnh vượng và quyền lực của Trung Quốc đe dọa vị thế bá chủ toàn cầu của họ”. Theo ông, điều này giải thích tại sao các căn cứ quân sự của Mỹ đang được xây dựng từ Ápganixtan cho tới có thể là Việt Nam, hình thành cái mà người Trung Quốc coi là một vòng lửa đe dọa. Chỉ tiêu quân sự của Mỹ vẫn luôn cao gấp 5 lần ngân sách mà Bắc Kinh dành cho quân đội.

Trong kịch bản này, không phải Trung Quốc đang ngăn chặn mọi tiến bộ hướng tới hòa bình, thông qua phiếu phủ quyết tại Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc về vấn đề cuộc nội chiến tại Xyri hay thái độ do dự của họ về chương trình hạt nhân của Iran, mà là phương Tây. Với ưu thế về quân sự, các quan chức theo phái diều hâu tại Washington có thể chỉ ra điểm yếu của Trung Quốc trong thời kì khủng hoảng, chặn các tuyến đường biển và qua đó cắt đứt khả năng tiếp cận các nguyên liệu thô mang tính sống còn đối với nước này. Tướng nghỉ hưu La Viện đã viết trên tạp chí “Foreign Affairs” rằng Đài Loan, vốn chỉ là một tỉnh của Trung Quốc trong mắt Bắc Kinh, cũng được Mỹ vũ trang và “sử dụng như một quân cờ nhằm ngăn chặn sự trỗi dậy của Trung Quốc”.

Các quan chức quân đội Trung Quốc còn đặc biệt tức giận khi thấy Mỹ can thiệp vào vấn đề Biển Đông, một khu vực mà Trung Quốc coi là lãnh hải của riêng mình, giống như cách người Mỹ coi khu vực Caribbean. Biển Đông được cho là có trữ lượng dầu mỏ và khí đốt khổng lồ, và Trung Quốc tuyên bố chủ quyền đối với hầu hết các quần đảo trên vùng biển này. Việc này đã dẫn tới những tranh chấp lãnh hải giữa Trung Quốc với Việt Nam và Philíppin.

Nhưng tranh chấp lãnh thổ lớn nhất của Bắc Kinh hiện nay là với kẻ thù cũ không đội trời chung Nhật Bản về quần đảo Senkaku, một quần đảo không có người ở tại biển Hoa Đông mà Trung Quốc gọi là Điếu Ngư. Từ năm 1895, quần đảo này thuộc quyền quản lý của Nhật Bản. Nhưng Trung Quốc lại cho rằng quần đảo này là lãnh thổ của mình và đưa ra bằng chứng là những tấm bản đồ lịch sử từ thời nhà Minh. Tranh chấp này có nguy cơ leo thang vào giữa tháng 9/2012, khi Bắc Kinh cử các tàu hải giám tới khu vực này. Tới đầu tháng 10/2012, áp lực ngoại giao từ Mỹ đã khiến tình hình bớt căng thẳng với việc cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Leon Panetta kêu gọi Bắc Kinh kiềm chế. Nhưng đồng thời, quân đội Mỹ và Nhật Bản đã tổ chức một cuộc tập trận chung trên đảo Guam ở Thái Bình Dương.

Khả năng tranh chấp trên biển Hoa Đông sẽ bùng nổ thành một cuộc xung đột vũ trang lớn là không nhiều, ngay cả khi các nhà lãnh đạo đảng Cộng sản Trung Quốc mới đây lại cho tàu tới “diễn tập” ở khu vực gần quần đảo tranh chấp. Các chuyên gia về Trung Quốc ở phương Tây đều coi các tướng lĩnh hay khoe khoang của Bắc Kinh là những chiến lược gia có lý trí, quan tâm đến việc gia tăng quyền lực của họ hơn là các cuộc chiến thật sự.

Nhưng căng thẳng với các quyền lực bên ngoài có thể dẫn tới chiến tranh kinh tế. Khi Nhật Bản bắt giữ một tàu cá của Trung Quốc tại khu vực gần quần đảo tranh chấp cách đây 2 năm, Bắc Kinh đã giới hạn việc mua bán đất hiếm, một nguyên liệu rất quan trọng cho ngành công nghiệp của Tokyo. Vào tháng 9/2012, các căng thẳng trong tranh chấp lãnh thổ đã khiến thương mại song phương giữa hai nước giảm hơn 14% so với cùng kì năm trước.

Trong những năm vừa qua, các cuộc khẩu chiến với Nhật Bản đã nhiều lần dẫn tới những cuộc biểu tình bạo lực tại các thành phố như Bắc Kinh, Thanh Đảo hay Thành Đô. Nhưng cơn sốt chủ nghĩa dân tộc, vốn hay được đảng Cộng sản Trung Quốc khơi lên, có thể lại trở nên rất khó kiềm chế. Khi những người biểu tình giận dữ tại Trung Quốc tấn công các cơ sở của Nhật Bản và đốt xe hơi mang nhãn hiệu Toyota và Honda, tình hình có nguy cơ vượt ra ngoài tầm kiểm soát. Sự phản đối dành cho các công ty nước ngoài có thể nhanh chóng chuyển mục tiêu sang các nhà lãnh đạo của đảng Cộng sản tại các khu vực nhiều bất ổn với các phong trào li khai như ở Tây Tạng và Tân Cương.

Tập Cận Bình, Tổng bí thư mới được bổ nhiệm của đảng Cộng sản Trung Quốc, được coi là một chính trị gia ôn hòa và khéo léo về sách lược. Ông có thể sẽ không mạo hiểm kiềm chế quyền lực của các quan chức quân đội hay thậm chí giới hạn sự gia tăng ngân sách dành cho họ, nhưng nhiều khả năng ông cũng không ủng hộ một cuộc phiêu lưu quân sự nào.

Sự thay đổi trong ban lãnh đạo quân đội Trung Quốc vào cuối tháng 10/2012 có vẻ phù hợp Với chương trình nghị sự của Tập Cận Bình. Theo đó, Tướng Mã Hiểu Thiên, 63 tuổi, một nhân vật thân cận với Tập Cận Bình và xuất thân từ một gia đình quan chức cấp cao có tiếng của đảng, được bổ nhiệm giữ chức Tư lệnh Không quân. Mã Hiểu Thiên được đánh giá là một người cực kỳ tự tin và từng nói với một đài truyền hình ở Hồng Công rằng “người Mỹ không có trách nhiệm gì tại Biển Đông”. Còn các đồng minh của cựu bí thư thánh ủy Trùng Khánh Bạc Hy Lai, người đã thất bại trong cuộc chiến tranh giành quyền lực và phải ra hầu tòa do các cáo buộc tham nhũng và các tội danh khác, hiện bị loại khỏi ban lãnh đạo quân đội. Cùng với đó, tư tưởng “cánh tả” theo chủ nghĩa Maoít mà Bạc Hy Lai cố gắng cổ súy trước phe theo chủ nghĩa thực dụng, cũng bị gạt ra ngoài lề.

Đặng Tiểu Bình, người kế nhiệm Mao Trạch Đông, đã theo đuổi một chính sách nhún nhường trong các vấn đề quốc tế trong những năm 1980.

Phương châm của ông được biết đến dưới cái tên “taoguang yanghui”, có nghĩa là “giấu mình chờ thời”. Nhưng thời kì mà Trung Quốc chỉ tập trung vào nền kinh tế trong nước đã qua từ lâu. Tập Cận Bình sẽ tìm cách củng cố vị trí của Trung Quốc như là một siêu cường thứ hai của thế giới bên cạnh Mỹ, sử dụng cả sức mạnh quân sự cũng như công cụ chính sách kinh tế: Quốc gia này tự hào giới thiệu chế độ độc tài độc đảng của mình với những nhà tư bản đầy hiệu quả như là một giải pháp thay thế cho nền dân chủ phương Tây, một mô hình phát triển đặc biệt dành cho châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh.

Khác với Washington hay Berlin, Bắc Kinh hoàn toàn không ràng buộc các khoản vay hay các khoản trợ giúp về cơ sở hạ tầng với các yêu cầu về nhân quyền hay điều hành chính phủ tốt. Nước này còn tìm kiếm các tổ chức quốc tế mà Washington hay các nước Tây Âu thậm chí không có đại diện ở trong, ví dụ như Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO), một dạng tổ chức đối lập với NATO, nơi Bắc Kinh cùng với Nga và phần lớn các nước Trung Á phát triển các chiến lược chống lại các nguy cơ khủng bố. Một nhóm khác cũng nằm trong chương trình nghị sự của Bắc Kinh là BRICS, bao gồm các quốc gia mới nổi về kinh tế như Trung Quốc, Ấn Độ, Braxin, Nga và Nam Phi. Nhóm này họp mỗi năm 1 lần và trong cuộc họp tại New Delhi vào mùa Xuân năm 2012, nhóm này đã công bố việc thành lập một ngân hàng phát triển riêng nhằm chống lại sự thống trị về tài chính của phương Tây.

Ngoài ra, Trung Quốc còn theo đuổi một chiến lược khác: Trong thời kì của sự không chắc chắn về kinh tế toàn cầu, Bắc Kinh, đã đưa xung đột văn hóa với phương Tây thành một trong số các chủ đề chính.

Trong một bài viết dành cho tạp chí Qiu Shi (“Tìm kiếm sự thật”), một cơ quan trực thuộc đảng Cộng sản Trung Quốc, nguyên Chủ tịch nước Hồ Cẩm Đào đã viết: “Chúng ta phải thấy rõ các lực lượng thù địch bên ngoài đang âm mưu phương Tây hóa và chia rẽ Trung Quốc. Theo đó, hệ tư tưởng và văn hóa là những lĩnh vực trọng tâm trong sự thâm nhập của chúng, Chúng ta phải thực hiện những giải pháp quyết liệt để bảo vệ bản thân và đối phó với những âm mưu này”.

Trên bình diện quốc tế, đảng Cộng sản Trung Quốc đang đánh cược vào chính chiến lược quyền lực mềm của mình. Chiến lược này cho rằng các thể chế dân chủ và các giá trị phổ biến mà các nước Tây Âu hay rao giảng không phải là thứ mà thế giới cần để phục hồi ,từ những vấn đề của mình, mà là các giá trị Trung Quốc.

Nhưng đâu là những giá trị mà Trung Quốc thực sự đại diện cho? Bên cạnh những thành công ngoạn mục về mặt kinh tế trong suốt 3 thập niên qua, quốc gia này thực sự có những giá trị gì thu hút, dễ dàng áp dụng được ở mọi nơi và xứng đáng theo đuổi? Đâu là những ý tưởng, những nét đặc trưng mà Trung Quốc muốn dùng để tạo ra ảnh hưởng trên toàn cầu?

Huyện Huệ Dân, một khu vực nằm dọc theo sông Hoàng Hà tại tỉnh Sơn Đông ở phía Đông Trung Quốc, không phải là một thắng cảnh toàn cầu hay một nơi mà các nhà lãnh đạo của đảng thường xuyên gặp gỡ. Nhưng nhận định này đã trở nên không phù hợp vào tháng 12/2011, khi Trung Quốc chào mừng ngày sinh của một nhà hiền triết nước này: nhà triết học và chiến lược gia quân sự Tôn Tử tương truyền là đã chào đời tại huyện Huệ Dân cách đây hơn 2550 năm.

Các nam nữ thanh niên, tất cả đều mặc trang phục cổ của quân lính với áo choàng màu nâu, áo giáp màu vàng, đầu đội mũ sắt và diễu hành theo kiểu đi không gập đầu gối. Một bức tượng được khánh thành và một màn trình diễn pháo hoa được tổ chức. Ngày hôm sau, các chính trị gia hàng đầu của đảng Cộng sản Trung Quốc, các quan chức cấp cao của quân đội và các nhà khoa học đã gặp nhau tại Học viện Tôn Tử của địa phương, ngay gần công viên tưởng niệm Tôn Tử, để phân tích những tác phẩm của bậc thầy quân sự này. Các hoạt động kỉ niệm và các hội nghị chuyên đề được tổ chức nhằm tôn vinh một anh hùng dân tộc mà những lời dạy của ông được ban lãnh đạo đảng cho là phù hợp với chính sách của họ. Tôn Tử, một chiến binh yêu chuộng hòa bình, quả là một hình tượng hoàn hảo cho một chiến dịch tuyên truyền.

Theo tương truyền, Tôn Tử đã sống vào thế kỉ thứ 6 trước Công nguyên dưới thời vua Ngô Hạp Lư nước Ngô và trở thành một danh tướng trong triều đình của vị vua này. Các nhà sử học vẫn còn đang tranh cãi liệu ông có thực sự là tác giả duy nhất của cuốn “Binh pháp Tôn Tử” hay những học trò của ông sau này đã viết thêm vào tác phẩm trên. Những người Trung Quốc theo chủ nghĩa truyền thống coi những nghi ngờ này là một sự xúc phạm. Với họ, Tôn Tử là một nhân vật linh thiêng và những lời dạy của ông dường như được thiết kế riêng cho chương trình hài hòa hòa thế giới mà đảng Cộng sản Trung Quốc rất ưa thích. Cuốn sách mỏng này bao gồm các câu châm ngôn như: “Một người lãnh đạo bằng hình mẫu, không phải bằng sức mạnh” hay “Thành tích lớn nhất cốt ở chỗ phá vỡ sự kháng cự của kẻ địch mà không phải đụng binh”. Trong vài năm qua, hầu hết các nguyên thủ quốc gia tới thăm Trung

Quốc đều được tặng một phiên bản bọc lụa của tác phẩm này, còn Thủ tướng Đức Angela Merkel có tới 2 cuốn.

Vào năm 2009, nguyên thành viên ủy ban Thưòng vụ Bộ Chính trị Giả Khánh Lâm đã nhấn mạnh răng di sản của Tôn Tử nên được sử dụng để tuyên truyền về “nền hòa bình lâu dài và sự thịnh vượng chung”. Và trước khi đại hội Đảng lần thứ 18 được tổ chức, nhiều bài diễn văn của các chính trị gia cũng bao gồm cả những lời lẽ tôn kính dành cho chiến lược gia này. Tôn Tử thường được miêu tả là một “peacenik”’, theo như cách gọi của tạp chí “Economist”, nghĩa là một người yêu chuộng hòa bình, hay thậm chí một nhân vật đấu tranh cho quyền con người. Một trong số những câu nói được sử dụng nhiều nhất của Tôn Tử là: “Hãy đối xử tốt với các tù nhân và chăm lo cho họ”. Và với một người hay biện hộ cho Trung Quốc như cựu Thủ tướng Đức Helmut Schmidt, người từng bào chữa cho cả những biện pháp bạo lực mà chính quyền nước này sử dụng đối với các cuộc biểu tình tại quảng trường Thiên An Môn vào năm 1989, Tôn Tử đại diện cho tất cả những gì về Trung Quốc mà người ta chỉ có thể nhìn thấy từ xa.

Nhưng chiến lược quyền lực mềm này lại không mang lại điều gì, khi lý thuyết xung đột với thực tế. Các nước láng giềng của Trung Quốc đã được trải nghiệm mặt trái hiếu chiến của nước này trong nhiều tháng qua. Căn cứ vào thái độ này, đảng Cộng sản Trung Quốc không nên quá ngạc nhiên khi thấy vai trò của các nhà tư vấn Trung Quốc từ Ănggôla tới Adécbaigian đang bị xem xét kỹ lưỡng, và sự thiếu tin tưởng ngày càng gia tăng của các chính trị gia phương Tây, những người đang lo ngại về “những biện pháp trừng phạt” của Bắc Kinh, cho dù đó là ở Hội nghị quốc tế về biến đổi khí hậu tại Copenhagen (Đan Mạch), trong các tranh chấp thương mại hay là kết quả của một chuyến thăm của Đạtlai Lạtma.

Các chính trị gia và giới quân sự của phương Tây đều biết rằng triết gia Tôn Tử luôn ẩn chứa nhiều điều hơn là một thái độ mềm mỏng. Ông từng viết: “Tất cả các cuộc chiến tranh đều dựa trên sự lừa gạt” và “Quân nhu lấy tại nước mình, lương thực giải quyết tại nước địch”.

Tại huyện Huệ Dân, nơi tương truyền là quê hương của Tôn Tử, đảng Cộng sản Trung Quốc đã xây dựng một công viên giải trí để tưởng nhớ ông, có tên là “Thành phố Binh pháp Tôn tử”. Nhưng giống như ở mọi nơi tại Trung Quốc, người ta có thể thấy rõ các dấu hiệu của sự phương Tây hóa ngay tại Huệ Dân: các nhà hàng McDonald, các bài hát của ca sĩ Lady Gaga được chơi trong các vũ trường và bộ phim “Avatar” chiếu trong các rạp. Hollywood đang thắng thế trong cuộc chiến với văn hóa Trung Quốc.

Trung Quốc chỉ còn có một ngôi sao khác trong lịch sử nhằm chống lại xu thế này.

Khúc Phụ nằm cách Huệ Dân 300 km về phía Nam. Nhưng khác với quê hương của Tôn Tử, Khúc Phụ là một thỏi nam châm thu hút khách du lịch, được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới nhờ vào các đền thờ và đài tưởng niệm. Tất cả mọi thứ tại đây đều xoay quanh một nhân vật, đó là Đại sư Khổng, mà phương Tây gọi là Khổng Tử.

Khổng Tử tương truyền là đã sống từ năm 551 tới năm 479 trước Công nguyên, cùng thời với Tôn Tử. Trong suốt chiều dài lịch sử Trung Quốc, ông hoặc là được tôn thờ hoặc là bị phỉ báng. Với nhà cách mạng Mao Trạch Đông, Khổng Tử hoàn toàn là một kẻ phản động. Nhưng kể từ khi được phục hồi danh dự vào những năm 1980, Khổng Tử lại được coi là một tác gia kinh điển và là một trong số các nhân vật vĩ đại của Trung Quốc.

Là con trai của một gia đình quý tộc sa sút, Khổng Tử sống trong một thời kì chiến tranh đen tối và đầy biến động. Cuộc đấu tranh chống lại sự hỗn loạn đã trở thành một vấn đề trăn trở đối với ông. Ông nhận ra rằng, chỉ có sự ổn định trong các điều kiện xã hội mới đem lại cơ hội đoàn kết người dân một cách hòa bình.

Theo một đoạn văn trong cuốn “Luận ngữ”, Khổng Tử từng được hỏi làm thế nào để quản lý một số lượng dân cư khổng lồ, và ông trả lời: “Khiến cho họ no đủ, và chỉ dẫn cho họ”. Một lần khác, khi được hỏi về thuật cai trị, ông nói: “Cai trị tốt khi có đủ thực phẩm, đủ binh lính và niềm tin của dân chúng”.

Vậy điều gì trong 3 yếu tố trên có thể từ bỏ được? Khổng Tử trả lời: “Trước tiên là quân đội, sau đó có thể là lương thực. Nhưng không bao giờ được để mất niềm tin của dân chúng”.

Ban đầu, những lời dạy của Khổng Tử không khiến ông nổi tiếng. Nhà hiền triết này đi từ nơi này sang nơi khác, tư vấn cho các triều đình nhưng thường không thành công. Ông từng làm quan lên tới chức Đại tư khấu (coi việc hình pháp) ở nước Lỗ, nhưng sau đó ông lại để mất chức và tiếp tục đi khắp nơi trên đất nước. Tuy vậy, ông vẫn thu nhận được nhiều học trò. Các học trò đã kế thừa những tư tưởng của Khổng Tử và viết chúng lại dựa theo trí nhớ. Theo tương truyền, họ còn canh gác mộ của ông trong suốt 3 năm.

Các bức tượng canh gác bằng đá được đặt ở khắp noi trên thảm cỏ cao: những con sư tử nhe nanh, những con chim săn mồi dữ tợn và những con báo hoa mai thanh lịch trông như thể sẵn sàng tấn công kẻ phá rối tiềm tàng nào. Một bức tường dài 7 km bao quanh khu vực này, ngôi mộ trên đồi giản dị của Khổng Tử nằm trong một rừng cây bách gần Khúc Phụ. Khu mộ này đã được phục dựng lại một cách cẩn thận, sau khi lực lượng Hồng vệ binh lật nhào các tấm bia và xúc phạm tới nơi an nghỉ cuối cùng của Khổng Tử trong cuộc Cách mạng Văn hóa.

Mỗi năm có tới 4 triệu khách hành hương tới thăm quan khu di tích này. Họ đa phần là người Trung Quốc, một số chuyến đi còn được đảng Cộng sản Trung Quốc tài trợ. Họ tới thăm khu nhà của dòng họ Khổng với 463 gian phòng, miếu thờ với Hạnh Đàn (nhà tưởng niệm nơi Khổng Tử dạy học) và cả Học viện Khổng Tử, nơi mà đảng khuyến khích tổ chức các buổi tọa đàm về nhà tư tưởng vĩ đại này.

Không Tử đem lại nhiều ích lợi cho đảng Cộng sản Trung Quốc. Những lời khuyên răn của ông về việc phục tùng nhà cầm quyền và kính trọng người già hoàn toàn phù hợp với nỗ lực phục hồi tình cảm yêu nước của đảng. Những lời dạy của ông về việc những truyền thống “tốt đẹp” nên được bảo vệ nhưng đồng thời không hoàn toàn đóng cửa với những cái mới, cũng có sức thu hút với phương Tây. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng những lời dạy bảo của Khổng Tử cũng được Trung Quốc sử dụng cẩn thận như thế nào. Ví dụ như lời khuyên của ông về việc người ta không nên phục tùng mãi một kẻ cai trị không công bằng chưa bao giờ được nhắc tới, vì đây là một tư tưởng quá nguy hiểm khi xét tới tình trạng tham nhũng bên trong đảng.

Trung Quốc đang sử dụng Khổng Tử để đánh bóng hình ảnh của mình trong nhiều lĩnh vực. Tại buổi lễ khai mạc Thế vận hội Olympic 2008 ở Bắc Kinh, các diễn viên ăn mặc giống với học trò của Khổng tử. Các nhà lãnh đạo của Trung Quốc còn sử dụng Khổng Tử để thu hút sinh viên trên toàn thể giới với các chương trình học bổng, một dạng ngoại giao học vấn mà Trung Quốc đã vượt qua cả Mỹ tại các quốc gia như Inđônêxia.

Đảng Cộng sản Trung Quốc đã chi tới 7 triệu USD cho các sáng kiến truyền thông tại các nước đang phát triển. Đài truyền hình nhà nước CCTV mới đây đã phát sóng một kênh truyền hình đối lập với CNN và BBC tại Nairobi (Kênia), với đa phần là những thông tin tích cực về Trung Quốc. CCTV đã thu hút được tổng cộng hàng trăm triệu khán giả tại hơn 140 quốc gia.

Đặc biệt, các học viện Khổng Tử đang thu hút sự chú ý khi trở thành đại sứ cho Trung Quốc, tổ chức các khóa học ngôn ngữ và hội nghị chuyên đề nhằm truyền bá văn hóa, nghệ thuật viết chữ và ẩm thực của Trung Quốc. Phần lớn các học viện này đều liên kết với các trường đại học tại các nước tổ chức. Hiện có tới 358 Học viện Khổng Tử đang hoạt động tại 105 quốc gia, riêng ở Đức con số này là 13.

Có nhiều ý kiến khác nhau về hoạt động của các học viện này. Những người chỉ trích Trung Quốc coi đây là những công cụ tuyên truyền, những con ngựa thành Troy làm việc cho đảng Cộng sản. Ngược lại, những người ủng hộ lại chỉ ra rằng trong phần lớn các trường hợp, các nước tổ chức có tham gia tài trợ cho các học viện này, do đó các quốc gia này cũng có được ít nhiều quyền kiểm soát. Bên cạnh đó, họ còn cho rằng chính Đức cũng tham gia các hoạt động quan hệ công chúng với các viện Goethe.

Michael Lackner, một nhà Hán học tại thành phố Erlangen ở bang Bayern và là thành viên ban lãnh đạo một học viện Khổng Tử tại đây, không cho rằng đảng Cộng sản Trung Quốc có ảnh hưởng trực tiếp tới các học viện này và phần lớn các đồng nghiệp của ông tại các trường đại học ở Đức cũng đồng tình với quan điểm này. Ông cho biết thêm: “Nhưng đương nhiên, các Học viện Khổng Tử không được thành lập tại đó để chì trích Trung Quốc”.

Jorg Rudolph, một trong số các giám đốc của Viện Nghiên cứu Đông Á tại trường Đại học Khoa học ứng dụng Ludwigshafen, lại có quan điểm khác. Ông chỉ ra rằng các Học viện Không Tử đều nằm trong quyền hạn quản lý của Lý Trường Xuân, nguyên thành viên ủy ban thường vụ Bộ Chính trị chịu trách nhiệm về mặt tư tưởng và là người đứng đầu hệ thống kiểm duyệt của truyền thông Trung Quốc. Ngoài ra, Rudolph còn trích dẫn từ cuốn “Hướng dẫn dành cho giám đốc Học viện Khổng Tử” xuất bản tại Bắc Kinh, mà theo đó tất cả các giáo sư được khuyến khích phát triển “tình yêu nồng cháy” đối với học viện và thiết lập các hồ sơ về nhân viên cũng như sinh viên với một “ý thức lớn lao về nghĩa vụ”.

Khi nhà hoạt động nhân quyền người Trung Quốc Lưu Hiểu Ba được trao giải Nobel hòa bình vào năm 2010, sự kiện này đã bị hầu hết các Học viện Khổng Tử phớt lờ, cũng như vụ bắt giữ nghệ sĩ được hâm mộ trên toàn thế giới và nhân vật bất đồng chính kiến Ngải Vị Vị, và bài diễn văn nảy lửa chống đảng Cộng sản Trung Quốc của nhà văn Lưu Diệc Vĩ, người nhận giải thưởng hòa bình của Hiệp hội Kinh doanh sách Đức vào giữa tháng 10/2012. Một blogger đã đặt câu hỏi trên Chinese internet, một diễn đàn dành cho những thông tin không chính thống tại Trung Quốc, nơi có nhiều người tham gia trực tuyến hơn cả ở Mỹ: “Khổng Tử ắt cũng sẽ bình luận về những sự kiện trên chứ? Chắc hẳn ông ấy cũng cảm thấy tự hào?”

Nhưng trong khi Khổng Tử được tôn vinh một cách công khai và được sử dụng để giành lấy cảm tình của người nước ngoài, ông vẫn chưa được coi là một nhân vật bất khả xâm phạm ở Trung Quốc, ít nhất là chưa được đứng ngang hàng với Mao Trạch Đông. Chỉ trong một thời gian ngắn trong năm 2011, một bức tượng Khổng Tử bằng đồng khổng lồ đã được đặt chếch với cánh công dẫn vào Tử Cấm Thành, nơi treo bức chân dung khổng lồ Chủ tịch Mao vĩ đại. Nhưng sau đó, bức tượng này lại được chuyển vào sân trong của Bảo tàng Quốc gia tại Bắc Kinh mà không có một lời giải thích chính thức nào.

Cùng với việc di dời bức tượng, một buổi triển lãm tại bảo tàng này cũng khiến nhiều người cảm thấy khó hiểu. Đằng sau một bộ sưu tập pha tạp gồm những hiện vật trưng bày và các diễn văn tuyên truyền miêu tả nền văn minh 5000 năm đầy huy hoàng của Trung Quốc, nhũng thứ được cho là chắc chắn đã dẫn tới cuộc cách mạng vô sản, điều còn chưa rõ ràng là Trung Quốc thực sự nhìn nhận như thế nào về chính mình và nước này đại diện cho những giá trị gì? Có lẽ ngoại trừ chủ nghĩa vật chất thô thiển: Một số gian trưng bày của bảo tàng đã được các nhãn hiệu lớn như Louis Vuitton và Bvigari thuê lại với giá cao để giới thiệu sản phẩm.

Vào đêm trước ngày diễn ra Đại hội Đảng Cộng sản lần thứ 18, Trung Quốc giới thiệu mình như là một siêu cường bị kẹt giữa cảm xúc tự tôn quá mức và ý thức thấp kém được che giấu. Với tư cách là một quốc gia đang trỗi dậy, Trung Quốc có thể đem tới những bài học cho các nước đang phát triển với sự hiệu quả về kinh tế của họ, nhưng nước này khó có thể đưa ra một mô hình đối lập đây thu hút cho các quốc gia dân chủ và phát triển cao ở phương Tây. Zhang Shengjun, nhà nghiên cứu chính trị của trường Đại học Sư phạm Bắc Kinh cho biết: “Nếu Trung Quốc không thể trả lời câu hỏi về đặc trưng của chính mình, sự trỗi dậy của nước này sẽ không có phương hướng”.

Tuy nhiên, tính linh hoạt trong sự lãnh đạo của đảng Cộng sản Trung Quốc vẫn rất đáng kinh ngạc. Người ta có thể thấy điều này thông qua một chuyến thăm tàu sân bay Kiev tại Thiên Tân, một thành phố đang phát triển mạnh mẽ với 13 triệu dân. Chiếc tàu chiến khổng lồ này được hải quân Xôviết đưa vào hoạt động vào năm 1975, sau đó được một doanh nghiệp Trung Quốc mua lại vào năm 1996 và hiện giờ nó trở thành một địa điểm vui chơi và tổ chức tiệc tùng cho tầng lớp thượng lưu, những người có thể chi tới vài nghìn USD cho một lần nghỉ tại phòng ngủ của sĩ quan, vốn được sửa chữa lại thành phòng khách sạn.

Ngoại trừ các căn phòng này, tàu sân bay hầu như vẫn được giữ nguyên, trong đó bao gồm cả các máy bay phản lực chiến đấu và các loại vũ khí được trang bị cho tàu. Hai lần một ngày, các du khách có thể trả tiền để tham dự một cuộc diễn tập mà một tàu sân bay của Trung Quốc có thể phải đối diện, ví dụ như tàu sân bay đầu tiên có khả năng hoạt động của hải quân Trung Quốc, vốn được đưa vào hoạt động vào ngày 25/9/2012 tại thành phố cảng Đại Liên.

Đã đến giờ biêu diễn tại Thiên Tân, nơi các du khách đang xem một chương trình trực tiếp có tên là “Strike Force”. Một nhóm diễn viên diễn lại cảnh tượng cuộc chiến chống trả của con tàu trước một lực lượng thù địch. Những kẻ tấn công leo lên tàu bằng các xuồng máy loại nhỏ, nhưng lực lượng trên tàu đáp trả lại bằng đạn đại bác và súng phun lửa. Cuộc chiến trên biển chỉ kết thúc với chiến thắng của Trung Quốc, hay ít nhất là người ta nghĩ như vậy, cho đến khi các diễn viên xuất hịện sau màn biểu diễn kéo dài nửa tiếng và tất cả họ đều là người da trắng.

Những người tổ chức buôi biểu diễn này đã chuyên phần thực hiện cho bên nước ngoài: Mirage Entertainment, một công ty có trụ sở gần thành phố Los Angeles (Mỹ), đã cung cấp nhóm diễn viên biếu diễn. Không có nỗi lo ngại nào khi liên hệ với kẻ thù của giai cấp, những người mà trong một cuộc xung đột quân sự thật cũng có thể đến từ nước Mỹ.

Các diễn viên người Mỹ nhận được thị thực ngay tại sân bay, một thông lệ hoàn toàn không điển hình tại Trung Quốc. Khẩu hiệu của nhóm nghệ sĩ giải trí này, một số trong đó tàng tham gia thực hiện bộ phim “Kẻ hủy diệt 2”, là: “Chúng tôi khiến mọi thứ trở thành sự thực. Ngay cả con ác mộng của bạn”.

About Văn Ngọc Thành

Dạy học nên phải học
This entry was posted in Archives, Articles, International relations and tagged , , , , , , , . Bookmark the permalink.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s