ĐỨC VỚI SỰ THẬT CAY ĐẮNG VỀ KHU VỰC ĐỒNG EURO

THÔNG TẤN XÃ VIỆT NAM (Tài liệu tham khảo đặc biệt)

Thứ Tư, ngày 18/9/2013

(Tạp chí Der Spiegel – 27/8/2013)

Thủ tướng Đức Angela Merkel vừa mới buộc phải thừa nhận rằng Hy Lạp cần thêm sự trợ giúp, một sự thừa nhận đã làm giảm sút danh tiếng của bà như là một nhà quản lý khủng hoảng trước thềm cuộc bầu cử Quốc hội liên bang. Nhưng Merkel vẫn chưa tiết lộ mức chi phí thật sự mà nước Đức phải đối diện.

Khi một chính trị gia lên kế hoạch cho một lời nói dối trong chiến dịch tranh cử, ông ta phải dựa vào một điều: Không ai trong chính đảng của ông ta tiết lộ trước sự thật. Các thành viên thuộc đảng Dân chủ Xã hội (SPD) đã tuân thủ nguyên tắc này trong cuộc bầu cử vào năm 1976, khi Thủ tướng Đức lúc đó là Helmut Schmidt hứa sẽ tăng lương hưu và rồi công bố các biện pháp, cắt giảm mạnh mẽ sau cuộc bầu cử. Và đảng trung hữu Liên minh Dân chủ Thiên chúa giáo (CDU) cũng làm như vậy vào năm 1990, năm nước Đức tái thống nhất, khi Thủ tướng Đức lúc đó là Helmut Kohl xuất hiện trên các khu chợ khắp đất nước để công bố rằng sẽ không tăng thuế. Đây là một lời hứa, mà như chúng ta đã biết bây giờ, được tiếp nối bởi một sự tăng thuế và các khoản phí khảc mạnh nhất sau chiến tranh.

Thủ tướng Merkel lúc đó vẫn là một thành viên đầy triển vọng của CDU tại Đông Đức và học trò đầy hăng hái của Kohl, cho nên không có gì đáng ngạc nhiên khi vào tháng 8/2013, bà thúc giục Ban chấp hành của CDU tiếp tục thực hiện các chính sách về Hy Lạp bằng mọi giả; Trong một cuộc họp với Ban chấp hành vào ngày 19/8/2013, bà nói: “Có quá nhiều bàn tán ở châu Âu về việc chiết khấu nợ (mua lại nợ với giá rẻ)”.

Nhưng sau khi tạp chí Der Spiegel tường thuật vào đầu tháng 8/2013 rằng Ngân hàng Liên bang Đức có những nghi ngờ mới về chương trình giải cứu Hy Lạp, cuộc tranh luận về các gói trợ giúp thêm hay miễn nợ lại được châm ngòi. Thủ tướng Merkel nói với các thủ hiến bang của CDU rằng điều này là cực kỳ nguy hiểm, vì nó sẽ tạo ra “sự không chắc chắn trên các thị trường”. Nói cách khác, Merkel nói rằng tuân thủ các nguyên tắc trong cuộc tranh luận là điều then chốt.

Chưa đầy 24 giờ sau, Bộ trường Tài chính Wolfgang Schäuble đã xuất hiện trên một sân khấu tranh cử tại Ahrensburg, một thị trấn ở phía Bắc bang Schleswig-Holstein, và nói: “Sẽ phải có một chương trình cứu trợ khác ở Hy Lạp”.

Mọi việc đã diễn ra như vậy. Ban đầu, các phụ tá của Schäuble cố gắng coi câu nói phản bội này như là một sự lỡ lời đáng tiếc, nhưng tới lúc đó thì cuộc tranh luận không còn có thể bị ngưng lại. Tờ Bild viết trên câu chuyện trang bìa: “Cuối cùng thì sẽ có thêm tiền cho người Hy Lạp”. Cựu Thủ tướng Gerhard Schroder cáo buộc Merkel đã có “một lời nói dối rất lớn” và các nhà vận động tranh cử của đảng Sự lựa chọn khác cho nước Đức (AFD), một đảng theo đường lối nghi ngờ Khu vực đồng euro, vui mừng trước sự quảng cáo bất ngờ dành cho chiến dịch tranh cử của mình. Chủ tịch AFD Bernd Lucke cho biết Hy Lạp “nên rời khỏi Khu vực đồng euro”.

Nhiều thành viên trong CDU và đối tác liên minh của đảng này là đảng Dân chủ Tự do (FDP) chủ trương ủng hộ ngành kinh doanh, đều tỏ ra không hài lòng với câu nói của Schäuble. Họ cáo buộc ông đang tìm cách thể hiện bản thân như là một chính trị gia trung thực, với cái giá phải trả của Thủ tướng Merkel. Và chính Merkel, sau một ngày không thể nói được điều gì, đã nghiến răng và thừa nhận rằng Bộ trưởng Tài chính của bà đã đúng. Nhưng bà lưu ý rằng gói cứu trợ mới cho Hy Lạp lớn đến mức nào vẫn còn là điều chưa rõ ràng.

Một ranh giới đỏ khác đã bị vượt qua

Một lần nữa, Thủ tướng Merkel bị buộc phải đặt bản thân bà vào vai trò không được ưa thích, một vai trò mà bà thường xuyên đảm nhận trong suốt cuộc khủng hoảng đồng euro: một bậc thầy trong việc vượt qua các ranh giới đỏ. Trước tiên, bà nói nước Đức sẽ không gửi đồng xu cứu trợ nào tới Hy Lạp. Sau đó, bà cam đoan với người dân Đức rằng các quỹ giải cứu của châu Âu chỉ là tạm thời. Cuối cùng, bà phủ nhận sẽ sớm có thêm gói cứu trợ thứ hai cho Hy Lạp sau gói đầu tiên. Mỗi lần, bà đều buộc phải phá vỡ những lời hứa của mình, và mỗi lần khoản tiền mà người Đức cam kết hỗ trợ Khu vực đồng euro trở nên lớn hơn. Tới thời điểm này, những người đóng thuế tại Đức đang bảo đảm cho các khoản vay có trị giá tổng cộng 122 tỷ euro (tương đương với 163 tỷ USD).

Trong nhiều tuần, liên minh CDU – FPD đã xoay xở để giữ các con số khổng lồ liên quan tới việc giải cứu Khu vực đồng euro khỏi chiến dịch tranh cử. Một loạt chỉ số kinh tế đầy triển vọng từ Nam Âu thậm chí còn tạo nên những hy vọng rằng cuộc khủng hoảng có thể sớm chấm dứt. Thông điệp từ chính phủ tại Berlin là mọi việc cần thiết đã được thực hiện và điều tồi tệ nhất đã qua.

Nhưng lại có một thực tế khác, như sự thừa nhận của Schäuble đã tiết lộ: Mặc dù các chính trị gia liên quan tới nhiệm vụ giải cứu Khu vực đồng euro đã chữa trị một vài triệu chứng, nhưng bệnh nhân vẫn chưa được chữa khỏi hoàn toàn, và cần phải có thêm các biện pháp chữa trị. Bất chấp những điểm sáng của sự phục hồi kinh tế, núi nợ của Tây Ban Nha và Ireland tiếp tục tăng thêm, các ngân hàng của châu Âu vẫn còn một lượng lớn các khoản vay xấu trên bảng cân đối thu chi, và nếu muốn Khu vực đồng euro được giải cứu, người Đức sẽ phải từ bỏ thêm quyền lực chính trị cho Brussels. Sự thật là sau cuộc bầu cử, nhiều dự luật nữa để giải cứu đồng euro sẽ được giới thiệu cho người Đức.

“Sẽ không có việc chiết khấu nợ”

Nhưng Chính phủ Đức không muốn bất cứ điều nào trong những điều trên vào thời điểm này. Khi xét tới việc tái cấu trúc các ngân hàng châu Âu, Berlin vẫn có ấn tượng rằng các chi phí có thể được chuyến cho ngân sách chính phủ của các quốc gia gặp khủng hoảng. Và thậm chí về vấn đề Hy Lạp, Chính phủ Đức một lần nữa lại đưa ra những lời hứa mà họ có thể không thực hiện được. Trong một cuộc phỏng vấn với tờ báo kinh doanh Handelsblatt vào giữa tháng 8/2013, Schäuble nói rằng các kì hạn trả của các khoản vay cho Hy Lạp có thể được kéo dài và lãi suất cho các khoản vay này có thể được giảm. Nhưng ông loại bỏ khả năng nước Đức trực tiếp từ bỏ một phần các khoản cho vay của mình. Ông nhấn mạnh: “Sẽ không có việc chiết khấu nợ”.

Tuy nhiên, điều rõ ràng là Hy Lạp sẽ không thể hồi phục mà không có sự trợ giúp mới. Quốc gia này hiện không có cơ hội quay trở lại các thị trường vốn để tự mình vay tiền cho tới cuối năm nay. Nợ quốc gia của Hy Lạp hiện đã đạt mức chóng mặt là 160% GDP của nước này. Theo các chương trình giải cứu, con số này được trông đợi sẽ giảm xuống mức 120% trong 7 năm tiếp theo. Các nhà lãnh đạo châu Âu hy vọng rằng một tỷ lệ nợ trên GDP ở mức độ này sẽ đủ để cho phép một quốc gia quay trở lại các thị trường vốn và lại có được sự cấp vốn cho chính mình. Nhưng không ai tin tường một cách nghiêm túc rằng Hy Lạp có thể đạt được mức độ này mà không cần sự hỗ trợ thêm.

Đó là lý do tại sao Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) từ lâu đã yêu cầu các chủ nợ của Hy Lạp đồng ý về một sự chiết khấu nợ khác. Ngân hàng Liên bang Đức cũng tin rằng khó có thể tránh được các chương trình giải cứu mới sau cuộc tổng tuyên cử tại Đức vào ngày 22/9/2013.

Tại Brussels, ủy ban châu Âu cho rằng chương trình giải cứu Hy Lạp đang được tiến hành theo từng bước nhỏ, mỗi bước tiêu tốn tới hàng tỷ euro. Một thành viên của ủy ban cho biết: “Chủ đề Hy Lạp tái xuất hiện trên chương trình nghị sự cứ 6 tháng một lần. Điều này là hợp lý, vì nó đảm bảo rằng Chính phủ Hy Lạp vẫn chịu sức ép để ban hành các cải cách”.

Với các quan chức của Ủy ban châu Âu, ý tưởng về các quỹ bổ sung quan trọng chảy từ Brussels tới Hy Lạp là vô lý. Ngay cả hiện nay, ví dụ với các khoản đầu tư từ quỹ cấu trúc, bản thân Chính quyền Athens chỉ đóng góp 5% vào quỹ, trong khi các quốc gia khác phải đóng góp từ 25 đến 50% trên tổng quỹ. Với lý do này, các chuyên gia tại Brussels đang tuyệt vọng tìm kiếm các dự án cơ sở hạ tầng của Hy Lạp mà ít nhất có vẻ hợp lý.

Vào tháng 9/2013, bộ ba chủ nợ tới Athens lần nữa để đánh giá tiến trình cải cách của Hy Lạp. Chính phủ nước này đã xoay xở giảm chi tiêu xuống dưới mức thu và có thể sẽ được thưởng bằng một gói hỗ trợ mới sẽ được thông qua vào mùa Thu năm 2013. Các mức lãi suất cho các khoản vay hiện nay, hiện đang ở mức trung bình là 2,3% theo các tính toán của IMF, sẽ được giảm thêm nhiều xuống mức 0. Nhưng bộ ba chủ nợ cũng muốn thấy thời hạn trả cho các khoản vay sẽ được hoãn càng lâu càng tốt. Cả hai biện pháp này sẽ giúp giảm gánh nặng nợ hàng năm của Hy Lạp.

Một kế hoạch tương tự cũng đang được thảo luận ở Berlin, theo đó các khoản vay với thời hạn lên tới 30 năm có thể được kéo dài thành 50 năm. Đồng thời, các quốc gia chủ nợ có thể từ bỏ các khoản lãi suất phải trả của mình.

Điểm nổi bật trong giải pháp của Đức là đây sẽ không phải là một sự chiết khấu nợ. Các chủ nợ, trong đó có ngân hàng phát triển nhà nước của Đức KfW, cũng như các quỹ giải cứu của châu Âu, sẽ không phải xóa bỏ một phần các khoản cho vay của họ. Thay vào đó, các khoản cho vay vẫn sẽ nằm trong sổ sách cho tới cuối kì hạn được kéo dài.

Nhưng chi phí dành cho các quốc gia đóng góp vẫn rất đáng kể. Đức sẽ phải đối mặt với chi phí ở mức hàng chục tỷ euro và Hy Lạp vẫn chưa được tái cấp vốn. Các quan chức của Liên minh châu Âu tin rằng Hy Lạp sẽ cần thêm một sự chiết khấu nợ thực sự trong chưa tới 1 năm và các chuyên gia của Chính phủ Đức tại Berlin cũng đồng ý với họ.

Ngay cả với thặng dư ngân sách được duy trì, Hy Lạp cũng sẽ không bao giờ thoát khỏi cái bẫy nợ mà nước này đã mắc phải. Các chủ nợ quốc gia như ngân hàng KfW sẽ phải xóa bỏ ít nhất một phần các khoản cho vay của họ. Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), một trong số các chủ nợ của Hy Lạp, nhiều khả năng sẽ không tham gia chiết khấu nợ cho nước này. Nếu ECB từ bỏ các khoản cho vay của họ dành cho Chính phủ Hy Lạp, điều này sẽ đương tương với việc cấp vốn trực tiếp cho một chính phủ, một hành động mà ECB bị cấm thực hiện.

Ireland, Bồ Đào Nha cũng có thể cần thêm sự trợ giúp

Ireland, nước cho đến nay được ca ngợi như là một mô hình kiểu mẫu trong số các quốc gia thuộc Liên minh châu Âu gặp khó khăn trong cuộc khủng hoảng nợ, cũng có thể cần thêm sự trợ giúp. Sư thật sẽ trở nên rõ ràng vào tháng 10/2013, ngay sau khi cuộc bầu cử tại Đức kết thúc. Ireland sẽ phải từ bỏ sự làm ra vẻ rằng nước này sẽ không cần tới bất cứ sự trợ giúp thêm nào một khi gói cứu trợ hết hiệu lực.

Chương trình giải cứu trị giá 67,5 tỷ euro dành cho Ireland sẽ hết hiệu lực vào cuối năm 2013, thời điểm mà Dublin sẽ lại phải bắt đầu vay vốn từ các ngân hàng và nhà đầu tư tư nhân. Nhưng như các chính trị hàng đầu của Ireland nhận định, điều này chỉ có thể xảy ra nếu châu Âu cung cấp sự bảo đảm tín dụng hào phóng để cấp vốn cho Chính phủ Ireland. Vào giữa tháng 7/2013, Bộ trưởng Tài chính Ireland Michael Noonan đã giới thiệu cho những người đồng cấp của ông trong Khu vực đồng euro mong muốn này của Ireland. Sau đó ông nói: “Điều mà tôi muốn thấy là một thỏa thuận phòng ngừa mà sẽ đem lại thêm sự tin tưởng tới các thị trường”. Nói cách khác, Noonan muốn Cơ chế Bình ổn châu Âu (ESM) cung cấp cho nước này một hạn mức tín dụng không hạn chế, mà ông có thể tiếp cận được khi các thị trường vốn bắt đầu đặt câu hỏi về khả năng thanh toán của Ireland.

Với tỷ lệ nợ công trên GDP hiện nay là 125%, những nghi ngờ như trên có thể dễ dàng xuất hiện. Lãi suất của Ireland đã giảm mạnh vì các ngân hàng và nhà đầu tư cho rằng châu Âu sẽ không bỏ rơi Ireland. Nhưng chính phủ nước này vẫn chi tiêu nhiều hơn so với mức họ thu được. Thêm vào đó, số lượng các khoản vay xấu trên bảng cân đối thu chi của các ngân hàng Ireland vẫn đang tăng lên. Các chuyên gia ước tính các ngân hàng sẽ cần lượng vốn bố sung có trị giá vài tỷ euro.

Với một yêu cầu trợ giúp mới vào tháng 10/2013, Dublin có kế hoạch đạt được đủ các điều kiện cho chương trình hỗ trợ của ECB, mà theo đó yêu cầu mua không giới hạn nợ công nếu cần thiết. Đây là giải pháp lớn của Chủ tịch ECB Mario Draghi, và với kế hoạch này ông đã quản lý được các thị trường cho tới nay.

Bồ Đào Nha, nước có thể cần sự trợ giúp mới từ Brussels, cho tới nay cũng dựa vào các biện pháp của các nhà quản lý tiền tệ. Điêu này trở nên rõ ràng vào tháng 7/2013, khi lợi tức cho trái phiếu chính phủ có thời hạn 10 năm leo lên mức trên 7%. Việc Bộ trưởng Tài chính Bồ Đào Nha từ chức đã châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng chính phủ. Các nhà đầu tư lo sợ quốc gia này sẽ không còn giữ được những lời hứa cải cách của mình.

Các cam kết hỗ trợ trị giá 78,5 tỷ euro mà IMF và Liên minh châu Âu đưa ra cho Bồ Đào Nha sẽ có hiệu lực cho tới tháng 6/2014. Sau thời điểm đó, quốc gia nghèo nhất Tây Âu này được trông đợi sẽ lại có thể tự cấp vốn cho khoản nợ công lên tới hơn 200 tỷ euro dựa vào các thị trường vốn. Nhưng khả năng Bồ Đào Nha thực hiện được việc này mà không cần một chương trình giải cứu khác của châu Âu là rất đáng nghi ngờ. Với lý do này, các quan chức tại Brussels đang cân nhắc về một “hạn mức tín dụng phòng ngừa” cho Bồ Đào Nha trong khuôn khổ của ESM, mà sẽ được sử dụng trong tình huống tồi tệ nhất.

Cuộc khủng hoảng kinh tế và chính trị của Bồ Đào Nha đã lắng dịu phần nào. Chính phủ theo đường lối bảo thủ của Thủ tướng Pedro Passos Coelho đã vượt qua một cuộc bỏ phiếu bất tín nhiệm và vẫn nắm quyền. Và lần đầu tiên trong 2 năm rưỡi qua, nền kinh tế nước này đã tăng trưởng trong suốt một quý ngành du lịch phát triển mạnh và thậm chí xuất khẩu cũng tăng lên.

Nhưng thâm hụt ngân sách chính phủ cũng tiếp tục tăng, mức gần đây nhất lên tới 127% GDP. Cũng giống như Hy Lạp, các chủ nợ quốc tế của Bồ Đào Nha tin rằng nước có thể trả các khoản nợ của mình với tỉ lệ nợ công trên GDP ở mức 120% hoặc ít hơn.

Bất chấp những biện pháp khắc khổ đau đớn, Bồ Đào Nha cho tới nay đã không đạt được bất cứ mục tiêu cắt giảm thâm hụt nào mà châu Âu và IMF yêu cầu cách đây hơn 2 năm. Giờ đây chính phủ nước này muốn nhận được sự bỏ qua từ bộ ba chủ nợ, vốn sẽ sớm bắt đầu lại công tác kiểm tra tại Lisbon. Trên thực tế, Bồ Đào Nha được trông đợi sẽ tiết kiệm thêm 4,7 tỷ euro nếu nước này muốn đạt được mục tiêu có được khoản vay mới tương đương 5,5% GDP.

Đảo Cyprus cần thêm trợ giúp để tránh vỡ nợ

Tình hình cũng đang căng thẳng tại đảo Cyprus. Điều chắc chắn là nước này sẽ không thể tránh được nguy cơ vỡ nợ quốc gia với gói cứu trợ hiện nay. Theo các tính toán mới đây, tới năm 2016 Nicosia sẽ cần tới 23 tỷ euro, một lỗ hổng mà đảo Cyprus không thể tự mình lấp lại. Tổng thống Nikos Anastasiadis muốn các yêu cầu thắt lung buộc bụng dành cho nước ông được nới lỏng. Theo Anastasiadis, những yêu cầu này đang bóp nghẹt nền kinh tế của đảo Cyprus, vì chúng tạo ra một gánh nặng quá mức lên ngân hàng Bank of Cyprus, tổ chức tài chính lớn nhất đất nước. Nền kinh tế đang dần cạn tiền.

Mặc dù các nhà lãnh đạo châu Âu cho rằng nền kinh tế đảo Cyprus sẽ thu hẹp đi 8,7%, sự suy thoái nhiều khả năng sẽ còn tồi tệ hơn. Không có sự trợ giúp mới, đảo Cyprus sẽ rơi vào vòng xoáy vỡ nợ quốc gia, vì quốc đảo này không thể cắt giảm chi tiêu thêm nữa. Các chuyên gia của bộ ba chủ nợ sẽ tới Nikosia vào tháng 9/2013, và sau đó quay trở lại Brussels để thông báo kết quả.

Ban đầu, các nhà lãnh đạo châu Âu đã hy vọng rằng các quốc gia Nam Âu đang nợ ngập đầu sẽ xoay xở được với sự đóng góp tài chính một lần từ các quỹ giải cứu mới. Nhưng những hy vọng đó giờ đã tan biến. Trên thực tế, các chương trình giải cứu có nguy cơ trở thành một tiêu chuẩn. Một phần lớn của khu vực Địa Trung Hải sẽ sớm yêu cầu trợ giúp mới, trong khi các nước chủ nợ ở phía Bắc sẽ cố gắng né tránh những yêu cầu đó.

Chính phủ Đức cũng đang tìm cách kéo dài thời gian, vì họ đang theo đuổi một chiến lược cản trở, kìm hãm và trì hoãn không đưa ra quyết định. Đây là cách tiếp cận của Berlin khi các quỹ giải cứu của châu Âu được thành lập, và đây cũng là cách thức chính phủ tiếp cận kế hoạch quan trọng nhất để tái cấu trúc Khu vực đồng euro, cái gọi là liên minh ngân hàng. Dưới sự giám sát đồng bộ trên phạm vi toàn châu Âu của ECB, các ngân hàng của châu lục sẽ phải chịu một sự kiểm tra triệt để, trong khi các ngân hàng gặp khó khăn sẽ được tái cấu trúc hoặc bị giải thể.

Bằng cách này, các nhà lãnh đạo châu Âu muốn đảm bảo rằng các ngân hàng trong Khu vực đồng euro sẽ tiếp tục cho các công ty và nhà kinh doanh bất động sản vay tiền với lãi suất hợp lý. Nhưng Chính phủ Đức lại đang ngăn cản chương trình quan trọng này trong nhiều tháng qua.

Đức ngăn cản việc thành lập liên minh ngân hàng

Cho tới nay, Thủ tưởng Merkel và Bộ trưởng Tài chính Schäuble mới chỉ chấp nhận một kế hoạch kêu gọi thành lập một sự giám sát chung cho 44 ngân hàng lớn nhất. Tuy nhiên, một hệ thống thanh toán có hiệu quả cho các ngân hàng hoạt động theo những nguyên tắc tương tự trên toàn bộ Khu vực đồng euro, cũng như một sự bảo vệ đáng tin cậy cho tiền gửi của người tiết kiệm, ít nhất cũng rất quan trọng.

Merkel và Schäuble muốn ngăn chặn việc tiền của Đức được dùng để giải cứu các ngân hàng của Pháp hay bảo đảm cho tiền gửi tiết kiệm của Italy. Các nhà lãnh đạo Đức đang sử dụng các lý lẽ pháp lý. Schauble liên tục nhấn mạnh rằng các hiệp ước của châu Âu phải được sửa đổi để thành lập một liên minh ngân hàng.

Song Chính phủ Đức đang phải chịu sức ép ngày càng tăng, một phần vì nhiều ngân hàng của Đức cũng đang gặp khó khăn. Các ngân hàng nhà nước vẫn còn các chứng khoán có hại từ cuộc khủng hoảng tài chính trên sổ sách của họ, và Commerzbank, ngân hàng lớn thứ hai tại Đức, vẫn phụ thuộc vào hàng tỉ euro tiền hỗ trợ của chính phủ. Không phải tất cả bảng cân đối thu chi của các ngân hàng đã được làm “trong sạch” và các tổ chức này có thể gặp khó khăn lần nữa.

Tuy vậy, Schauble nhấn mạnh về việc tổ chức giải cứu các ngân hàng một cách chặt chẽ tuân theo hạn mức tín dụng quốc gia. Nhưng như ví dụ gần đây của khu vực ngân hàng đang gặp khó khăn tại Tây Ban Nha cho thấy, một cuộc khủng hoảng ngân hàng có thể nhanh chóng tạo ra rắc rối cho một quốc gia. Nhiều ngân hàng vẫn được coi là lớn đến mức không thể thất bại và nhiều quốc gia lại nhỏ tới mức không thể hỗ trợ các ngân hàng của họ mà không cần tới sự trợ giúp quốc tế.

Một giải pháp của châu Âu sẽ không chỉ tạo ra một sức mạnh bùng nổ lớn hơn nhiều, mà nó còn củng cố niềm tin trong các ngân hàng. Đây là điều cần thiết để các ngân hàng ở châu Âu tiếp tục cho vay lẫn nhau. Kết quả đạt được có thể đặc biệt tích cực cho các quốc gia đang gặp khủng hoảng, những nước sẽ thấy lãi suất cho các khoản nợ của họ giảm xuống.

Điều trở nên rõ ràng là Chính phủ Đức cũng sẽ xem xét lại quan điểm của mình về liên minh ngân hàng sau cuộc bầu cử. Để giúp phục hồi khu vực tín dụng đang gặp khó khăn của châu lục, người đóng thuế tại Đức thậm chí có thể phải bảo đảm cho các ngân hàng tại các quốc gia khác. Đáp lại, người Đức có thể đòi các ngân hàng không thể tồn tại được ở Tây Ban Nha, Ireland và nhiều nơi khác, phải bị giải thể. Tuy nhiên, nguy cơ vẫn rất đáng kể, với các chuyên gia ước tính chi phí cho việc tái cấu trúc khu vực ngân hàng của châu Âu vào khoảng 300 tỷ euro.

Các cuộc thăm dò ý kiến cho thấy người Đức đang ngày càng hoài nghi về châu Âu. Nhưng trong khu vực ngân hàng cũng như trong chính sách kinh tế và tài chính, Đức sẽ không thể tránh được việc chuyển giao thêm quyền lực cho cộng đồng. Chính phủ tiếp theo tại Berlin, cho dù đảng nào lên nắm quyền, sẽ phải chuẩn bị cho người dân Đức làm quen với thực tế rằng Khu vực đồng euro đang dẫn tới sự hội nhập sâu rộng hơn trong châu Âu.

Đức sẽ phải từ bỏ thêm nhiều quyền lực cho Brussels

Tuy nhiên, Thủ tướng Đức lại có thái độ khác trong chiến dịch tranh cử. Bà nói “không cần phải chuyển giao nhiều quyền hơn cho ủy ban châu Âu ở Brussels trong những năm tới”, cho dù đây chính là điều mà Chính phủ Đức đã làm trong những năm vừa qua. Hiệp ước Bình ổn đã được thắt chặt và trong khuôn khổ của cái gọi là Hiệp ước Tài chính, các nước thành viên thậm chí còn thiết lập một trần nợ công dựa theo mô hình của Đức. Vấn đề duy nhất là những biện pháp phòng ngừa này đều không hoạt động có hiệu quả, hoặc các nước thành viên không tuân thủ theo các quy định. Ví dụ, Tổng thống Pháp François Hollande mới đây vừa khiến nhiều người ngạc nhiên khi nói rằng ông sẽ không để Brussels ra lệnh cho mình.

Để đương đầu với những vấn đề này, Bộ trường Tài chính Đức Schauble đã giới thiệu ý tưởng về một bộ trưởng tài chính châu Âu, người sẽ có quyền lực rộng lớn để can thiệp vào ngân sách của các quốc gia. Nếu một nước chi tiêu vượt quá mức họ có thể đáp ứng, bộ trưởng tài chính châu Âu có thể sử dụng quyền phủ quyết của mình. Chính phủ tiếp theo của Đức sẽ phải đối mặt với nhiệm vụ khó khăn là chuẩn bị cho công chúng làm quen với ý tưởng từ bỏ nhiều quyền lực cho Brussels, ít nhất là trong các lĩnh vực quan trọng như chính sách kinh tế và tài chính, cụ thể là cho Chủ tịch ủy ban châu Âu Jose Manuel Barroso và Chủ tịch Nhóm các Bộ trưởng Tài chính thuộc Khu vực đồng Euro (còn gọi là Eurogroup) Jeroen Dijsselbloem.

Ý tưởng này, cũng như việc gánh thêm các nguy cơ về mặt tài chính, không được người dân ưa thích. Cho tới nay, các chính trị gia có thể lập luận rằng cuộc khủng hoảng tiền tệ cho tới thời điểm này hầu như chưa gây thiệt hại gì cho người đóng thuế, vì số tiền hỗ trợ là các khoản cho vay cứu trợ mà cuối cùng sẽ được trả lại. Cách giải thích này sẽ không còn áp dụng được nếu Hy Lạp thật sự được xóa bỏ một phần số nợ của nước này vào năm tới. Và trong trường hợp của Bồ Đào Nha, khả năng nước này tránh được một sự chiết khấu nợ là đáng nghi ngờ. Nếu các chủ nợ quốc gia bị ảnh hưởng, vốn không thể tránh được trong trường hợp của Hy Lạp, chính sách giải cứu trên thực tế sẽ trở thành một thỏa thuận trợ cấp.

“Lừa gạt cử tri Đức”

Với các con số được nhắc đến lên tới mức hàng chục tỷ euro, không có gì đáng ngạc nhiên khi các đảng phái đã bị kích động bởi lời thú nhận của Schauble. Các chính trị gia trong liên minh cầm quyền tỏ ra phẫn nộ với Bộ trưởng Tài chính vì đã một mình làm vậy, trong khi phe đối lập coi đây là một cơ hội để cuối cùng đẩy phe bảo thủ vào thế chống trả. Trong một sự kiện tranh cử tại thành phố Detmold phía Bắc nước Đức, cựu Thủ tướng Gerhard Schroder cho biết: “Bạn không có được niềm tin của mọi người bằng sự che giấu”.

Trên toàn nước Đức, đảng Dân chủ Xã hội (SPD) đang chế nhạo đối thủ của mình là “những kẻ nói dối” và “những kẻ lừa gạt”, ứng cử viên thủ tướng của SPD Peer Steinbruck nói: “Chính phủ hiện nay đang tiết lộ sự thật theo từng phần nhỏ, nếu họ thực sự có làm như vậy. Không hề có sự lãnh đạo, sự minh bạch và sự trung thực”.

Chủ tịch SPD Sigmar Gabriel lại sẵn sàng ca ngợi Schauble, cho dù theo kiểu cay độc, khi ông nói: “Ít nhất thì Schauble có đủ dũng khí để nói ra sự thật”. Gabriel cũng miêu tả cách tiếp cận của chính phủ là “lừa gạt cử tri Đức”.

Nhưng Gabriel cũng tỏ ra tự phê bình khi ông thừa nhận rằng chính phủ liên minh trước đây giữa SPD và đảng Xanh đã phạm sai lầm khi Hy Lạp gia nhập Khu vực đồng euro vào năm 2001. Ông cho biết: “Chấp nhận để Hy Lạp gia nhập Liên minh châu Âu chắc chắn là điều đúng đắn cần làm, nhưng chấp nhận để nước này tham gia liên minh tiền tệ dứt khoát là một sai lầm”. Tuy nhiên, ông nói thêm, tất cả các chính phủ theo đường lối bảo thủ đều đồng ý chấp nhận Hy Lạp vào thời điểm đó.

Tình hình bối rối này cho thấy sự thừa nhận của Schauble rõ ràng đã làm đảo lộn chiến dịch tranh cử của Thủ tướng Merkel. Đúng là chủ đề Khu vực đồng euro sẽ được đề cập trong chiến dịch tranh cử của bà. Nhưng các chiến lược gia của CDU muốn mọi sự chú ý tập trung vào bà, một nhà quản lý khôn ngoan trong thời kỳ khủng hoảng, chứ không phải vào nỗi lo sợ về việc đóng góp thêm hàng tỷ euro để trợ giúp các quốc gia Nam Âu sắp phá sản.

Hình ảnh nhà quản lý khủng hoảng của Merkel đang bị đe dọa

Cuộc khủng hoảng đáng ra được sử dụng như là một bối cảnh đen tối để Merkel có thể thể hiện bản thân như là một nhà quản lý hiệu quả của Khu vực đồng euro, một người sẽ không lãng phí tài sản kiểm được một cách khó khăn của người Đức. Các chuyên gia thăm dò ý kiến đã kết luận rằng hình ảnh của Merkel như là một nhân vật đáng tin cậy trong cuộc khủng hoảng là chìa khóa cho sự tái đắc cử của bà. Nếu hình ảnh này mất đi, sẽ không còn nhiều lý do để bầu cho CDU.

Không có gì đáng ngạc nhiên khi các chiến lược gia của liên minh giữa CDU và đảng anh em của nó tại bang Bayern, Liên minh Xã hội Thiên chúa giáo (CSU), đang ở trong tình thế báo động. Một quan chức của CSU cho hay câu nói của Schauble là “sai lầm đầu tiên” trong chiến dịch tranh cử. Chủ tịch CDU Horst Seehofer nói một cách nóng nảy: “Giờ chúng ta không cần phải nói về các cam kết trợ giúp cho năm 2015 nữa. Điều này không giúp gia tăng sự nhiệt tình cho các cải cách ở Hy Lạp”. Và Christine Lieberknecht, Thủ hiến bang Thuringen của CDU, nói rằng sẽ tốt hơn cho đảng của bà khi nói về các thành công của chính sách về Hy Lạp hơn là liên tục viện dẫn những nguy cơ mới.

Nhóm nghị sĩ quốc hội của CDU và CSU cũng rất tức giận với Schauble. Một nhà làm luật cho biết: “Chúng tôi biết rằng Hy Lạp sẽ trở thành một vấn đề, nhưng chúng tôi không hề trông đợi rằng chính chúng tôi, chứ không phải SPD, lại khơi lên vấn đề này”.

Tuy nhiên, hiếm có chính trị gia nào của CDU và CSU dám chỉ trích công khai Schauble. Xét cho cùng, làm sao bạn có thể chê trách ai đó vì đã nói lên sự thật? Ít nhất thì thủ lĩnh nhóm nghị sĩ quốc hội của CDU Volker Kauder vừa cảnh báo các thành viên trong đảng không được làm theo Schauble, nói rằng quá nhiều bàn luận về các chương trình và trợ giúp mới cho các quốc gia gặp khó khăn không thực sự quảng bá cho “các nỗ lực cải cách ở Hy Lạp”.

Một chủ đề đặc biệt nhạy cảm nữa là dự đoán của Schauble có thể đủ để đẩy AFD vượt qua ngưỡng ủng hộ 5% để tham gia Quốc hội Đức. Trong những tuần vừa qua, các nhà vận động tranh cử của đảng theo đường lối chống Khu vực đồng euro này dường như đã biến mất. Trên thực tế, họ đang sử dụng thời gian để thu thập các khoản đóng góp đáng kể. Và giờ đây Schauble vừa cung cấp cho thêm một lý lẽ khác. Đa số mong manh mà liên minh CDU – FPD hiện có được trong các cuộc thăm dò có thể bị đe dọa.

Người thổi còi Schauble

Không có gì đáng ngạc nhiên khi Thủ tướng Merkel không cảm thấy thích thú quá mức bởi câu nói của Schauble. Êkíp của Merkel cho rằng đây không phải là một điều quá tồi tệ, vì nó đã dẫn tới một cuộc tranh luận công khai về Khu vực đồng euro. Nhưng trên thực tế đã có một tâm trạng thất vọng ngày càng tăng bên trong CDU về Schäuble, đặc biệt là về cách thức ông dàn cảnh cho các câu nói của mình, thể hiện bản thân như là một người thổi còi trung thực, người đã bắt quả tang Thủ tướng Merkel đưa ra một lời nói dối trong chiến dịch tranh cử.

Mặt khác, Schäuble rõ ràng cảm thấy hài lòng với hình ảnh của mình như là một chiến sĩ trung thực của sự thật. Vào ngày 22/8/2013, ông đã nói chuyện với những người ủng hộ mình ở tu viện Maria Laach tại khu vực Eifel phía Tây nước Đức. Các thính giả của ông muốn biết điều gì đã thúc đẩy ông đưa ra phát biểu về Hy Lạp.

Schauble trả lời rằng ông luôn cảm thấy hơi kỳ quặc vào buổi sáng. Và ông nói thêm rằng mới đây ông đang ở trong một trong số các tâm trạng đó vào bữa sáng, khi vợ ông hỏi ông chuyện gì đang diễn ra với Hy Lạp và liệu sẽ có sự ngạc nhiên tồi tệ nào sau cuộc bầu cử không. Schauble trả lời: “Sau cuộc bầu cử? Chà, tất cả mọi thứ chúng ta đã biết và điều này đã được định đoạt”. Ông nói thêm, trước sự thích thú của khán giả: “Nếu vợ tôi hỏi, tôi sẽ phải giải quyết mọi việc”.

***

(Tạp chí The Economist – 13-19/7/2013)

Hệ thống tài chính của châu Âu đang ở trong một tình trạng tồi tệ, và không nhiều điều đã được thực hiện để giải quyết nó.

“Có lẽ là biện pháp chính sách tiền tệ thành công nhất được thực hiện trong thời gian gần đây”. Đó là nhận định khiêm tốn của Mario Draghi về chương trình giao dịch tiền tệ tức thời (OTM), lời hứa hẹn của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) mùa Hè năm 2012 mua trái phiếu của các chính phủ Khu vực đồng euro đang gặp khó khăn. Chủ tịch của ECB xứng đáng được khen ngợi vì đã đem lại sự yên ổn cho các thị trường trái phiếu. Nhưng trên thực tế tình hình vẫn tồi tệ, và các ngân hàng của châu Âu là trung tâm của vấn đề.

Nền kinh tế Khu vực đồng euro đã sụt giảm trong 6 quý liên tiếp. Mới đây Quỹ Tiền tệ Quốc tế đã lại hạ thấp dự báo năm 2013 của mình: tổ chức này cho rằng Khu vực đồng euro sẽ giảm tăng trưởng 0,6% trong năm 2013. (Nói thêm rằng quỹ này đã điều chỉnh dự báo của mình theo hướng tăng lên đối với nước Anh). Triển vọng ở các nền kinh tế trung tâm của Khu vực đồng euro đã tồi tệ thêm, một phần do sự giảm tốc ở Trung Quốc: vào tháng 5/2013 hàng xuất khẩu của Đức đã hứng chịu sự sụt giảm mạnh nhất trong vòng 2 năm qua. Nhưng gánh nặng của nỗi đau đang bắt nguồn từ các nền kinh tế ngoại vi.

Hy Lạp đang có năm thứ 6 liên tiếp suy thoái; tỷ lệ thất nghiệp của Tây Ban Nha đứng ở mức gần 27%, xếp hạng tín dụng của Italy mới đây đã bị hạ cấp. Benoit Coeure, một thành viên của ban lãnh đạo ECB, đã đúng khi ông nói vào ngày 10/7 rằng Khu vực đồng euro “vẫn bị nhấn chìm trong một cuộc khủng hoảng nghiêm trọng”. Chương trình OTM có thể ngăn chặn những kẻ đầu cơ tài chính, nhưng sức ép có thể lớn lên trên các đường phố cũng như trong lợi tức trái phiếu. Nhiều năm thất nghiệp, tình trạng khó khăn kinh tế và sắc lệnh từ các nước cho vay đang làm biến dạng cơ cấu chính trị ở Bồ Đào Nha và Hy Lạp.

Những xác chết tín dụng

Các ngân hàng là trung tâm cho triển vọng của châu Âu. Nỗi lo sợ, đặc biệt ở các nền kinh tế ngoại vi, là một sự lặp lại sự trải nghiệm của Nhật Bản trong những năm 1990, khi các ngân hàng “thây ma” loạng choạng trong nhiều năm, không đủ khỏe mạnh để cho các công ty vay tiền lẫn đủ yếu kém để sụp đổ. Có những dấu hiệu thiếu sức sống tương tự ở châu Âu. Tỷ lệ giá/giá trị ghi sổ trung bình đối với các ngân hàng châu Âu vẫn ở dưới 1, cho thấy rằng các nhà đầu tư nghĩ những người cho vay đáng chết hơn là đáng sống. Ở Mỹ, nơi các ngân hàng được cấp vốn nhanh chóng, tỷ lệ này lớn hơn 1. Hai nhà cho vay lớn của Italy, UniCredit và Intesa Sanpaolo, có tỷ lệ lần lượt là 0,34 và 0,42.

Sự nghi ngờ các nhà cho vay châu Âu là có cơ sở. Số lượng các khoản cho vay không vững chắc tiếp tục tăng lên: đáng lo ngại, có nhiều khoản nợ xấu ở hệ thống ngân hàng Italy hơn vốn “cấp 1” nòng cốt. Nhiều ngân hàng ngoại vi đã chất đầy trái phiếu chính phủ của chính nước họ: Ba ngân hàng lớn nhất của Bồ Đào Nha đă gia tăng cổ phần của họ trong nợ công của Bồ Đào Nha lên 16% trong quý đầu năm 2013. Các khoản thế chấp chiếm thậm chí còn nhiều hơn tài sản của ngân hàng và giá nhà cửa tiếp tục siảm xuống – với tốc độ kỷ lục ở Tây Ban Nha trong quý đầu năm.

Phải chăng người châu Âu được cho là phải dọn dẹp bảng quyết toán của mình? Các công ty đầu tư tư nhân đã gây quỹ được hàng tỷ USD để mua lại tài sản tịch biên từ các ngân hàng châu Âu đang sụp đổ trong khi chờ đợi các thỏa thuận. Các nhà điều hành lo ngại rằng các ngân hàng, thay vì từ bỏ hoặc bán lại các khoản nợ xấu, đã đùa bỡn với mô hình chỉ định lượng vốn họ cần phải nắm giữ. Danske Bank, một nhà cho vay lớn của Đan Mạch, đã bị các nhà giám sát đột ngột ra lệnh thay đổi các tính toán của mình vào tháng 6/2013, hạ thấp tỷ lệ vốn của ngân hàng này. Đan Mạch nằm ngoài Khu vực đồng euro, nhưng ngay cả các chính trị gia Đức cũng nói đùa về những bất ngờ khó chịu trong các bản quyết toán của ngân hàng nước mình.

Không điều nào trong số này tiên đoán một sự sụp đổ toàn diện: các ngân hàng châu Ầu có nhiều vốn hơn trước khi cuộc khủng hoảng bắt đầu. Nhưng việc cho vay đang bị bóp nghẹt, về khu vực ngoại vi, những nỗ lực của ECB nhằm khởi động tăng trưởng với lãi suất siêu thấp là một trong những chính sách ít thành công nhất của ngân hàng trung ương trong thời gian gần đây. Các khoản cho vay cho các công ty phi tài chính trong tháng 5 đã giảm 4,1% ở Italy, 5% ở Bồ Đào Nha và 9,7% ở Tây Ban Nha. Một số điều đó là do tác động của cuộc suy thoái. Nhưng nó phản ánh sự tan vỡ tài chính. Các ngân hàng ở những nước mạnh đang cho nước ngoài vay ít hơn. Những nhà cho vay ở các nước yếu kém trả nhiều hơn để vay mượn so với các ngân hàng ở những nước mạnh. Sự khác biệt này tác động đến các khách hàng: sự khác biệt trong chi phí vay mượn giữa các ngân hàng Đức và Tây Ban Nha đã tăng từ chỉ từ 6 điểm cơ bản vào mùa Hè năm 2011 đến 149 điểm cơ bản vào đầu năm 2013.

Chuyển kênh

Chừng nào các ngân hàng của châu Âu vẫn không đủ mạnh để cho vay, nền kinh tế của châu lục này sẽ phải vật lộn để tăng trưởng. Ông Draghi và các đồng nghiệp hoạch định chính sách của mình nên tập trung vào 3 phương thuốc.

Thứ nhất là tháo gỡ các kênh cho vay. Có những cơ chế để ECB tìm cách hạ lãi suất cho vay của ngân hàng ở khu vực ngoại vi, Nhưng nó cũng có thể làm yếu đi một cách hữu ích sự phụ thuộc của các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) vào ngân hàng bằng cách mở ra thị trường vốn – chẳng hạn, bằng cách mua toàn bộ chứng khoán được bảo đảm bằng các khoản vay của SME. Điều đó có nghĩa là sẽ giúp đỡ một số nước nhiều hơn các nước khác, điều khiến ECB lo lắng. Nhưng đã quá muộn: các chính sách của ngân hàng trung ương đang có một tác động không đồng đều trên khắp Khu vực đồng euro. Ngân hàng Đầu tư châu Âu có thể cũng nới lỏng tín dụng bằng cách chấp nhận vị thế “thua lỗ trước tiên” của các chứng khoán được SME bảo đảm. Đã có rất nhiều thảo luận về kiểu vấn đề này, nhưng có quá ít hành động.

Phương thuốc thứ hai liên quan đến việc giải tỏa sự nghi ngờ về các ngân hàng châu Âu. ECB sẽ thực hiện một cuộc “đánh giá chất lượng tài sản” trước khi đảm nhận vai trò nhà giám sát ngân hàng của Khu vực đồng euro vào năm 2014. Những bài “stress test” trước đây do các nhà giám sát quốc gia thực hiện không đủ cứng rắn – và không thuyết phục được ai. Việc đánh giá chất lượng tài sản là cơ hội đầu tiên và tốt nhất của ECB để tạo dựng sự tín nhiệm cho mình. Các ngân hàng yếu kém phải được tái cấp vốn – bằng cách tăng vốn cổ phần mới từ các nhà đầu tư cá nhân, bằng cách cứu trợ các chủ nợ, và trong một số trường hợp, bằng cách sử dụng tiền công.

Điều đó làm xuất hiện bóng ma quen thuộc của Chính phủ Tây Ban Nha và Italy tự làm tồi tệ thêm tình hình tài chính của mình bằng việc vay mượn để chống đỡ cho các nhà cho vay trong nước. Đó là một sự nhắc nhở về tầm quan trọng của phương thuốc thứ ba: một liên minh ngân hàng thích hợp, được ECB giám sát, với một quỹ giải quyết chung (mới đây được ủy ban châu Âu đề xuất) và một kế hoạch đảm bảo tiền gửi chung. Khu vực đồng euro sẽ không thể hoạt động nếu thiếu một liên minh ngân hàng. Tại đây Đức là trở ngại: nước này gợi ý rằng mình có thể cân nhắc việc gánh vác những nghĩa vụ chung như vậy, nhưng không phải lúc này. Vấn đề ở chỗ hiện tại là thời điểm các ngân hàng đang sống dở chết dở. Việc chờ đợi các thây ma hồi sinh chỉ là vô nghĩa.

***

(Tạp chí Foreign Policy – tháng 3-4/2013)

Thế còn về sự trớ trêu này: Có còn nhớ những nền kinh tế vững chắc, mạnh mẽ ở Bắc Âu, những nền kinh tế đã đăng ký nhận một gói cứu trợ sau một người anh em khác ít thịnh vượng hơn ở phía Nam? Có còn nhớ làm thế nào, cùng với bàn tay chỉ dẫn của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), họ đã đưa Khu vực đồng euro trở lại từ bờ vực thảm họa? Không quá nhanh. Giờ đến lượt họ cảm nhận thấy sức ép kinh tế, có nghĩa là họ có thể sớm có nguy cơ từ chỗ là một phần của giải pháp trở thành một phần của vấn đề. Đó nên là mối quan tâm đối với các thị trường trên khắp thế giới.

Đây chính xác là điều đang diễn ra ở châu Âu hiện nay. Và nó nói lên một hiện tượng được John Maynard Keynes, nhà kinh tế nổi tiếng người Anh, nắm bắt được một cách vẻ vang nhiều thập kỷ trước, người đã chứng kiến: “Nếu bạn nợ ngân hàng một trăm bảng, bạn có vấn đề. Nhưng nếu bạn nợ 1 triệu, ngân hàng có vấn đề”.

Khi cuộc khủng hoảng nợ Khu vực đồng euro bắt đầu hơn 3 năm trước, mọi người nhìn vào một nhóm các nước được xếp hạng tín nhiệm AAA (Áo, Phần Lan, Pháp, Đức, Lúcxămbua và Hà Lan) để neo con tàu châu Âu và ném phao cứu hộ cho những nước ngoại vi đang phải vật lộn (ban đầu là Hy Lạp, Ai Len và Bồ Đào Nha). Sự can thiệp của họ mang tính “phẫu thuật”, tạm thời và có thể đảo ngược. Họ cam kết cho vay trực tiếp, và họ ủng hộ việc cấp thêm vốn từ các tổ chức khu vực như ECB. Và họ làm vậy kết hợp với những sự khích lệ được thiết kế thông minh để khuyến khích những nước yếu kém hơn cải cách và khi kế hoạch diễn ra, giành lại sức mạnh kinh tế và tài chính.

Ít nhất đó cũng là ý định được báo hiệu rộng rãi, vốn quan trọng đối với việc đảo bảo đủ sự ủng hộ về chính trị và của công chúng trong những công dân hoài nghi của Đức và những nước láng giềng giàu có của nước này. 3 năm sau, thực tế lại khác.

Mặc dù người ta có thể không biết điều đó nhờ đọc  báo, tình hình  ở châu Âu vẫn mong manh đáng lo ngại. Đúng, các thị trường tài chính đã dịu đi đáng kể bởi cam kết “làm bất kể điều gì” của ECB. Nhưng những điều kiện kinh tế cơ bản tiếp tục xấu đi với một tốc độ đáng lo ngại. Mỗi tháng, các nền kinh tế mạnh hơn của châu Âu đang bị kéo sâu hơn vào một cuộc khủng hoảng mà họ không thể kiểm soát hoặc không giải thích đầy đủ cho công dân của mình.

Trong những tháng tới, Đức và các nước khác sẽ cảm thấy bị bắt buộc lại phải cho vay thêm nữa – lần này biết rằng họ sẽ không được trả lại đầy đủ. Họ sẽ chứng kiến nền kinh tế của mình bị phá vỡ bởi một sự giảm tốc chung hơn ở khối thương mại châu Âu. Và khi các sự kiện này chắc chắn xung đột với nhau, những nền móng của sự hội nhập kinh tế khu vực hiện tại, gồm cả tính hiệu quả và sự tín nhiệm của chính Liên minh châu Âu, một lẫn nữa sẽ gặp nguy hiểm.

Có nhiều lý do cho tình cảnh không may mắn này. Trước hết, những giai đoạn đầu của cuộc khủng hoảng khu vực phải đối mặt với sự từ chối, sự chẩn đoán tồi và những phản ứng không đầy đủ. Như vậy, con virus của khu vực đã bị để cho lan truyền sâu rộng.

Sự tuột dốc ban đầu này đã tỏ ra tốn kém. Tình trạng ngày càng xấu đi của các nền kinh tế ngoại vi trong những năm đầu của cuộc khủng hoảng diễn ra nhanh hơn nhiều khả năng của Liên minh châu Âu trong việc tổ chức hoạt động của mình, và châu Âu càng tụt lại phía sau. Các công dân đã bắt đầu đặt câu hỏi về tính hiệu quả của những đại biểu được bầu lên của họ, các đảng phái chính trị theo chủ nghĩa bác bỏ nở rộ, và tình trạng thất nghiệp rộng khắp trở nên gắn chặt hơn vào cấu trúc của các nền kinh tế.

Một nền kinh tế toàn cầu ngày càng yếu kém là một yếu tố làm phức tạp khác. Khi các biện pháp khắc khổ được dành cho Hy Lạp, Ireland, Bồ Đào Nha và các nước mắc nợ nhiều khác, tăng trưởng được thay bằng tình trạng thất nghiệp thậm chí còn khó nắm bắt, trầm trọng hơn đánh mạnh vào giới trẻ một cách không đồng đều. Đồng thời, dòng vốn đầu tư vào và tín dụng bên ngoài đã cạn dần, làm thiếu hụt hơn nữa vốn hoạt động cho nền kinh tế.

Nhưng cũng có một yếu tố ít rõ ràng hơn nhưng quan trọng hơn nhiều đang tác động: sự thiếu bản lĩnh chính trị để nói thẳng nói thật. Và nó vẫn đang gây ra vấn đề hiện nay.

Từ ban đầu, các quan chức Khu vực đồng euro đã từ chối – ít nhất là công khai – ra quyết định quan trọng về bất ký giải pháp thích hợp nào cho một cuộc khủng hoảng nợ có tính hệ thống: phân biệt giữa một vấn đề thanh khoản (ở đó các chủ nợ cần nguồn vốn khẩn cấp để giúp họ vượt qua vấn đề ngắn hạn đã được kiểm soát) và vẫn đề khả năng trả được nợ (ở đó sự tái cơ cấu kinh tế và tài chính căn bản là cần thiết).

Tác giả là người đầu tiên thừa nhận rằng không phải luôn dễ dàng để phân biệt điều này với sức thuyết phục ở mức cao. Những phân tích có thể là không đáng tin cậy, và sự liên hệ lẫn nhau thường phức tạp để có thể giải quyết nhanh chóng. Tuy nhiên việc tạo ra sự phân biệt nay không phải là điều đã làm tê liệt các hoạch định chính sách châu Âu 3 năm trước – và đó không phải là vấn đề hiện nay. Không nên nghi ngờ về những vấn đề về khả năng trả được nợ nghiêm trọng ở Khu vực đồng euro, trước hết là ở Hy Lạp.

Ngay cả theo các giả định lạc quan về những triển vọng kinh tế của đất nước, tỷ lệ nợ trên GDP của Hy Lạp – 153% vào thời điểm của bài viết này – sẽ không bền vững cho đến năm 2022. Hơn nữa, dự báo này cho rằng một sự tái cơ cấu kinh tế và tài chính liên tục mà Hy Lạp và các nước chủ nợ châu Âu của nước này sẽ rất khó khăn mới có thể thực hiện. Trong tình hình hiện nay, tăng trưởng kinh tế cao sẽ vẫn khó nắm bắt và tình trạng thất nghiệp vẫn sẽ rất cao. Nghèo đói sẽ lan rộng và rối loạn xã hội sẽ là một mối lo ngại thường xuyên.

Về công khai, các quan chức Khu vực đồng euro lặp lại đôi câu thần chú ngày càng mâu thuẫn: (1) rằng Hy Lạp sẽ đạt được tăng trưởng và sự bền vững về nợ, và (2) rằng điều này sẽ diễn ra mà các chủ nợ chính thức không phải chịu những khoản lỗ tiền gốc mà họ đã cho nước này vay. Tuy nhiên, tác giả nghi ngờ rằng họ sẽ bí mật thừa nhận rằng ít nhiều điều thứ hai, nếu không muốn nói là cả điều thứ nhất, không có khả năng xảy ra.

Lập luận ủng hộ việc tiếp tục câu đố nay gồm 3 yếu tố. Thứ nhất là việc PR của nó, câu giờ để một số thành phần của hệ thống phục hồi. Thứ hai, có mối lo ngại thực sự rằng sự tiêu cực có thể mang đến ảnh hưởng xấu có hại. Thứ ba, đơn giản là không có một nhà lãnh đạo quốc gia hay khu vực nào sẵn sàng ra những quyết định thực sự cứng rắn – thậm chí là một cách tập thể, họ không thể làm vậy.

Trong khi đó, mọi chuyện của Hy Lạp sẽ tồi tệ hơn, có nghĩa là nước này sẽ chìm sâu hơn vào sự phụ thuộc đối với phần còn lại của châu Âu. Khi gánh nặng giảm nợ trong tương lai tiếp tục chuyển từ khu vực tư nhân sang những người trả thuế châu Âu, con virus tài chính sẽ có nguy cơ thậm chí còn lây lan rộng hơn do những dấu hiệu không dứt khoát từ các quan chức Khu vực đồng euro càng gây bối rối thêm liên quan đến sự bền vững nợ ở các nền kinh tế ngoại vi – quan trọng nhất là Italy và Tây Ban Nha. Và đương nhiên, điều này càng tiếp tục lâu, cơn gió ngược kinh tế và tài chính với các nền kinh tế mạnh hơn càng lớn hơn.

Với tất cả điều này, không bất ngờ rằng Pháp đã mất mức đánh giả tín nhiệm AAA của mình và hầu như tất cả các nước AAA khác trong Khu vực đồng euro phải đón nhận cái nhìn tiêu cực từ ít nhất 1 trong 3 cơ quan đánh giá tín nhiệm.

Điều cuối cùng châu Âu cần là một sự kết hợp của những vấn đề kinh tế dai dẳng ở các nước ngoại vi, một trung tâm ngày càng yếu đi, và tất cả chúng gắn với nhau bởi sự chèo lái tài chính mang tính thực nghiệm về phía ECB. Nhưng đây là hiện thực cho năm 2013 nếu các quan chức tiếp tục làm rắc rối sự phân biệt giữa khả năng trả nợ và không thể trả nợ.

Thành công không có nghĩa là bỏ rơi các nước như Hy Lạp để họ tự xử lý những thách thức của mình. Tuy nhiên, nó thực sự có nghĩa là các đối tác hùng mạnh hơn trong Khu vực đồng euro phải từ bỏ trung tâm lộn xộn với một trong hai quyết định táo bạo: Hoặc để nền kinh tế Hy Lạp ra khỏi Khu vực đồng euro để nó có khả năng điều chỉnh lại mình nhanh chóng hơn, hoặc hành động một cách táo bạo để xóa khoản nợ treo của Hy Lạp bằng việc đồng ý xóa khoản nợ lớn của những khoản cho vay chính thức và sau đó là những gói trợ cấp lớn mới.

Không có giải pháp dễ dàng cho các nước châu Âu đang phải vật lộn. Tuy nhiên các nhà lãnh đạo chính trị càng ngại ra những quyết định cứng rắn, càng có nhiều cơ hội sẽ có chúng. Và không còn lâu nữa.

About Văn Ngọc Thành

Dạy học nên phải học
This entry was posted in Archives, Articles, International relations and tagged , , , . Bookmark the permalink.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s